اسناد و دفترهای مالیاتی در ایران در قرون میانه

دا آرا مردوخی, اسماعیل حسن زاده

چکیده


مالیات‌ها و ساختار اجرایی مرتبط با آنها و از آن میان ثبت و نگاهداری اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی و مالیاتی، از موضوعات مهم در بررسی تاریخ اقتصادی ایران در قرون میانه است. اطلاعات مالی در اسناد ویژه‌ای ثبت می‌شد و بررسی و دسته‌بندی این اسناد گام نخست در شناسایی روندهای اجرایی ساختار مالیاتی و امور حسابداری آن است. همچنین اصطلاحات و اسناد مالیاتی در شمار معدودی از متن‌های تاریخی و دیوانی تا پیش از قرن دهم قمری (پانزدهم میلادی) توصیف شده است. با آنکه دربارۀ مالیات‌ها پژوهش‌های چندی انجام شده است، اما دربارۀ اسناد و مدارک مالیاتی پژوهش مستقلی در دست نیست. این پژوهش با استفاده از روش تبیین در تحقیق تاریخی، کوشیده است به این پرسش پاسخ دهد که اسناد و دفترهای مالیاتی در دستگاه دیوانسالاری ایران در قرون میانه از چه ساختاری برخوردار بوده‌اند؟ دستاورد تحقیق، نشان می‌دهد که اسناد بر مبنای ارتباط پیشینی و پسینی با رویدادهای مالیاتی بر دو دستۀ کلی سندهای مرجع و سندهای جاری قابل تقسیم هستند؛ سندهای مرجع، شامل اسناد بودجه و دفاتر آماری است که به عنوان مرجعی برای انجام فعالیت‌های مالیاتی استفاده می‌شدند. سندهای جاری دفترها و گزارش‌های متعددی را دربرمی‌گرفتند که به ثبت و طبقه‌بندی و تلخیص رویدادهای مالی و نتایج حاصل از آنها اختصاص داشتند. 


واژگان کلیدی


مالیات، اسناد مالیاتی، دفتر مالیاتی، بودجه، حسابداری، دفترداری، ایران قرون میانه.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


:#ابن بلخی. فارسنامه. تصحیح گای لیسترانج و رینولد نیکلسون. تهران: اساطیر، 1385.#ابن‌حوقل. صوره الارض. ترجمه جعفر شعار. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1345.#اشپولر، بارتولد. تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه مریم میراحمدی. تهران: علمی و فرهنگی، 1373.#اصطخری، ابراهیم بن محمد. مسالک و ممالک ترجمه فارسی. به اهتمام ایرج افشار. تهران: علمی و فرهنگی، 1368.#آذرنوش، آذرتاش. فرهنگ معاصر عربی فارسی. تهران: نشر نی، 1379.#آملی، شمس الدین محمد. نفایس الفنون فی العرایس العیون. تصحیح ابوالحسن شعرانی. تهران: اسلامیه، 1381.#آیتی، عبدالمحمد. تحریر تاریخ وصاف. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1383.#آئین‌نامه مربوط به روش‌های نگهداری دفاتر و اسناد و مدارك. «موضوع ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم.» پایگاه اینترنتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور:

http://www.ssaa.ir/Portals (Accessed 1 May 2016)

#بغدادی، بهاالدین محمد بن مؤید. التوسل الی الترسل. به تصحیح احمد بهمنیار. تهران: اساطیر، 1385.#بیهقی، علی بن زید. تاریخ بیهق. تصحیح احمد بهمنیار. تهران: کتابفروشی فروغی، 1361.#جوینی، منتجب‌الدین بدیع اتابک. عتبه الکتبه. تصحیح محمد قزوینی و عباس اقبال. تهران: شرکت سهامی چاپ، 1329.#خوارزمی، محمد بن احمد. ترجمه مفاتیح العلوم. ترجمه حسین خدیو جم. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1347.#زمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمر. مقامات الزمخشری. بیروت: دارالکتب العلمیه، 2004.#شبیری نژاد، علی اکبر. گستره مالی و ساختار بودجه ایران. تهران: نشر نی، 1375.#فرزیب، علیرضا. بودجه‌ریزی دولتی در ایران. تهران: موسسه عالی اموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، 1371.#قمی، حسن بن محمد. تاریخ قم. ترجمه تاج‌الدین حسن بن بهاالدین قمی. تحقیق محمدرضا انصاری قمی. قم: کتابخانه مرعشی، 1385.#گردیزی، عبدالحی بن ضحاک. تاریخ گردیزی. به تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب، 1384.#مازندرانی، عبدالله بن محمد بن کیا. رساله فلکیه در علم سیاقت. تصحیح والتر هینس. ویسبادن: چاپخانۀ فرانس اشتاینر، 1331/ 1952.#متز، آدام. تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری. ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: امیرکبیر، 1388.#المختارات من الرسائل. به کوشش محمدرضا طاهر و ایرج افشار. تهران: موقوفات افشار، 1378.#مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من. تهران: زوار، 1384.#مسکویه، احمد بن علی. تجارب الامم. تصحیح ابوالقاسم امامی. تهران: سروش، 1379.#منشی کرمانی، ناصرالدین. سمط العلی للحضره الاولیا. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: اساطیر، 1362.#مینورسکی، ولادیمیر. سازمان اداری حکومت صفوی یا تعلیقات مینورسکی بر تذکره‌الملوک. ترجمه مسعود رجب نیا. تهران: امیرکبیر، 1378.#میهنی، عبدالخالق. دستور دبیری. تصحیح عدنان صادق ارزی. آنقره: دانشگاه آنقره، 1962.#ناجی، محمدرضا. تاریخ و تمدن اسلامی در قلمرو سامانیان. تهران: مجمع علمی تمدن، تاریخ و فرهنگ سامانیان، 1378.#نبوی، عزیز. اصول حسابداری. ج1. تهران: موسسه عالی حسابداری، 1345.#نخجوانی، محمد بن هندوشاه. دستور الکاتب فی تعیین المراتب. تصحیح عبدالکریم علی اوغلی علی زاده. مسکو: فرهنگستان علوم جمهوری آذربایجان، 1976.#نسوی، شهاب‌الدین محمد. نفثه المصدور. تصحیح امیرحسین یزدگردی. تهران: ویراستار، 1370.#نفیسی، علی‌اکبر. فرهنگ نفیسی. تهران: خیام، بی‌تا.#نظام‌الملک طوسی، ابوعلی حسن بن علی. سیاست‌نامه. تصحیح محمد استعلامی. تهران: نگاه، 1390.#همدانی، خواجه ‌رشیدالدین فضل‌الله. جامع‌التواریخ: تاریخ آل‌سلجوق. تصحیح محمد روشن. تهران: میراث مکتوب، 1386.#همدانی، خواجه ‌رشیدالدین فضل‌الله. تاریخ مبارک غازانی. تصحیح کارل یان. بی‌جا: هرتفرد، 1940.#

Bosworth, C. E. "Abū ʿAbdallāh al-Khwārazmī on the Technical Terms of the Secretary's Art: A Contribution to the Administrative History of Mediaeval Islam." Journal of the Economic and Social History of the Orient. Vol. 12, No. 2, April 1969, pp. 113-164. Online: http://www.jstor.org/stable/3596056 (Accessed: 25 July 2015).#Cahen, CL. "Kanun," II. Cadaster. Encyclopaedia of Islam. Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs. Brill. Online: http://referenceworks.brillonline.com.ezproxy.library.uq.edu.au/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kanun-COM_0439 (Accessed 17 May 2016).#Lewis, B. "Daftar." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill. Online: http://referenceworks.brillonline.com.ezproxy.library.uq.edu.au/entries/encyclopaedia-of-islam-2/daftar-COM_0145 (Accessed 14 March 2016).#Lokkegard, Fred. Islamic Taxation in the Classical Period. Reprinted in Islamic Taxation, Two Studies. New York: Arno Press, 1973.#Nobes, Christopher W. "Were Islamic Records Precursors to accounting Books Based on the Italian Method? A Comment". The Accounting Historians Journal. Vol. 28, No. 2. December 2001, pp. 207- 218.#Zaid, Omar Abdullah. "Accounting Systems and Recording Procedures in the Early Islamic State." The Accounting Historians Journal, Vol. 31, No. 2. December 2004. pp. 149 -170.#Zaid, Omar Abdullah. "Were Islamic Records Precursors to accounting Books Based on the Italian Method?" The Accounting Historians Journal, Vol. 27, No. 1. June 2000. pp. 73 - 90.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.