palette
مدعیان داخلی حکومت صفوی پس از سقوط اصفهان، مطالعه موردی: شورش صفی میرزا
دکتر کشوراد سیاهپور, نعمت الله زکی پور

چکیده

با هجوم افغان ها و سقوط اصفهان، در گوشه و کنار ایران افرادی با انتساب و تشبث به خاندان صفوی، ادعای شاهزادگی نمودند وکوشیدند حکومت مضمحل صفوی را  احیا نمایند. صفی میرزاهای دروغین از جمله مدعیان شاهزادگی در ایران پس از سقوط صفویه بودند. مهم ترین و مشهور ترین  صفی میرزا، شخصی بود که در صفحات جنوبی ایران - خاصه بختیاری، شوشتر،کهگیلویه و بهبهان -  علم شاهی برداشت. وی، که نسبت به مدعیان دیگر دوام بیشتر یافت و با تشکیل حکومت مستعجل، به ضرب سکه پرداخت، کهگیلویه و بهبهان را مرکز حکومت خود قرار داد. این ولایت، همواره از بیگلربیگی های مهم امپراتوری صفوی به شمار می رفت و در برخی مواقع از مناطق بحران زای ایران عصر صفوی بود. شورش اسماعیل دروغین و ملا هدایت الله آرندی که  هر دو از مدعیان شاهی در کهگیلویه بودند، سال ها پیش از سقوط صفویان رخ داده بود. اما، اکنون پس از زوال صفویان، قیام صفی میرزا شکل گرفته و یک بار دیگر بیگلربیگی کهگیلویه و مناطق مرتبط آن را به کانونی بحران زا مبدل کرده بود. این مقاله، که با روش توصیفی - تحلیلی و شیوه تحقیق تاریخی واتکاء به اسناد و متون دست اول، تهیه و تدوین گردیده؛ شورش صفی میرزا را به عنوان یکی از مدعیان حکومت پس از سقوط اصفهان به دست افغان ها، واکاوی گردیده است. هم چنین، به این پرسش ها پاسخ داده که ریشه ها و عوامل پیدایی این مدعی حکومت چه بود؟ و چه پیامدهایی در سطوح ملی و محلی داشت؟ یافته ها نشان می دهد، تسلیم شدن شاه رسمی مملکت و نبود حاکمی مقتدر و نیز آشفتگی و هرج و مرج در سراسر ایران، موقعیت مناسبی جهت شورش و به دست آوردن حکومت و ادعای شاهی و سروری بود.

واژگان کلیدی
صفویه، صفی میرزا، کهگیلویه، بهبهان، شوشتر، بختیاری

منابع و مآخذ مقاله

استرآبادی، میرزا مهدی خان. جهانگشای نادری. به اهتمام سید عبدالله انوار. چ اول. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377.

تقوی مقدم، سید مصطفی. تاریخ سیاسی کهگیلویه. چ اول. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر و مؤسسه مطالعات پژوهشهای سیاسی، 1377.

جزایری، سید عبدالله. تذکره شوشتر، با حواشی مهدی شرف‌الدین. چ اول. تهران: معتبر، 1384.

حزین لاهیجی، شیخ محمدعلی. تاریخ و سفرنامه حزین. تحقیق و تصحیح علی دوانی. چ اول. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1375.

حسینی فسایی، میرزا حسن. فارسنامه ناصری. ج اول. تصحیح منصور رستگار فسایی. چ دوم. تهران: امیرکبیر، 1378.

شیخ‌الاسلام بهبهانی، میرزا عبدالنبی. بدایع‌الاخبار: (وقایع بهبهان در زمان حمله محمود افغان). تصحیح و توضیحات سعید میرمحمدصادق. چ اول. تهران: میراث مکتوب، 1389.

طهرانی، محمدشفیع. مرآت واردات. تصحیح و تعلیقات منصور صفت‌گل. چ اول. تهران: میراث مکتوب، 1383.

فریزر، جیمز بیلی. تاریخ نادرشاه افشار. مترجم ناصرالملک. چ اول. تهران: پاسارگاد، 1363.

کسروی، احمد. تاریخ پانصدساله خوزستان. چ اول. تهران: نشر آنزان، 1373.

لاکهارت، لارنس. انقراض سلسله صفویه. ترجمه اسماعیل دولتشاهی. چ دوم. تهران: علمی و فرهنگی، 1380.

ـــــــــــــــ. انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران. ترجمه مصطفی قلی عماد. چ سوم. تهران: مروارید، 1368.

لکهارت، لارنس و دیگران. نادرشاه. ترجمه و گردآوری صادق رضازاده شفق. چ اول. تهران: نشر ثالث، 1386.

مجیدی، نورمحمد. تاریخ و جغرافیای کوهگیلویه و بویراحمد. چ اول. تهران: علمی، 1371.

مروی، محمدکاظم. عالم‌آرای نادری. ج 1 و 3. تصحیح محمدامین ریاحی. چ سوم. تهران: علمی و نشر علم، 1374.

مستوفی، محمدمحسن. زبده‌التواریخ. به کوشش بهروز گودرزی. چ اول. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی، 1375.

Axworthy, Michael. A histo ry of Iran: empire of the mind .New York: published in by Basic Books, 2008.

Tucker, Ernest S. Nadir Shah Quest for Legitimacy in post Safavid Iran. Florida: published Library of congress, 2006.

Floor, Willem m. The rise and fall of nader shah: Dutch East India Company reports, 1730ـ1747 Washington: published Mage Publishers, th Street, NW, 2009.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.