palette
تلاش برای تغییر جهت تجارت ایران به سمت شرق در دهه های چهل و پنجاه شمسی

چکیده

کشور ایران از دیرباز با همسایگان شرقی خود، افغانستان و پاکستان، روابط تجاری و ترانزیتی داشته است. این روابط در طول تاریخ تحت تأثیر عوامل مختلف تغییر کرده است. یکی از دوره­هایی که ایران کوشید روابط تجاری و ترانزیتی خود را با افغانستان و پاکستان توسعه دهد، دهه­های چهل و پنجاه شمسی بود. اسناد نشان می­دهد که حکومت وقت ایران پس از کسب آرامش نسبی سیاسی و اقتصادی در این برهه زمانی، بنا به دلایل مختلفی، به دنبال رهیافت­های جدیدی برای ایجاد بازارهای خارجی و بهبود وضعیت مسیرهای ترانزیت کشور به سمت مرزهای شرقی بوده است. بدین منظور برنامه­هایی را طراحی کرد که از جمله آن توسعه مسیرها و راه­های تجاری و همچنین عقد قراردادهای مالی با کشورهای افغانستان و پاکستان بود. این پژوهش درصدد است از طریق روش تاریخی و با تحلیل اسناد و مدارک روابط خارجی و تجاری ایران در این دو دهه به این سؤال پاسخ دهد که توسعه تجارت و بهبود مسیرهای ترانزیتی با کشورهای پاکستان و افغانستان در دهه­های چهل و پنجاه شمسی چگونه صورت گرفت؟ بررسی­ها نشان می­دهد قراردادهای تجاری ایران با همسایگان شرقی ابتدا بر مسئله نفت متمرکز بود، اما چون این کشورها در سایر کالاها با ایران بازار مشترک داشتند، در مراحل بعد ایران موضوع ترانزیت کالا را مورد توجه قرار داد. بازگشایی و ایجاد راه­های نوین تجاری که به نوعی بازگشت به موقعیت تاریخی گذشته ایران بود، از جمله برنامه­های حکومت وقت در این خصوص بود. هرچند در نهایت تغییر نظام­های سیاسی منطقه مانع به ثمر رسیدن تلاش­های ایران شد.

واژگان کلیدی
واژگان کلیدی : ایران ، افغانستان، پاکستان، ترانزیت، راه آهن

منابع و مآخذ مقاله

منابع

آوری، پیتر و دیگران، تاریخ ایران دوره پهلوی از رضا شاه تا انقلاب اسلامی، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، دفتر دوم، ج 7، تهران: جامی، 1388.

اسناد و معاهدات دوجانبه ایران با سایر دول در دوران پهلوی، ج 4، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، 1370.

حمیدی، سمیه و اشرفی گل، فاطمه، «واکاوی روابط خارجی ایران و پاکستان در پرتو نظام بین‌الملل طی سال‌های 1947-1949»، تاریخ روابط خارجی، س 17، ش 66، تابستان 1395، صص 66-79.

خیامی، احمد، «ایجاد بازار مشترک آسیایی مورد پشتیبانی و استقبال بازرگانان و صاحبان صنایع ایران و هند قرار گرفت»، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، ش 9، آذر 1353، صص 95-96.

سازمان اسناد وکتابخانه ملی ایران (ساکما)، 240-102173؛ 10548-240؛ 53860-240؛ 9857-230؛034290-230؛ 558-220؛029687-230؛ 118638-220؛ 330-274.

طرفداری، علی محمد، «افغانستان در گذرگاه تاریخ»، گزارش، ش 157، 1383، صص 53-57.

فتحی، محمد، سیر در قلمرو گمرک ایران از سیستان تا خوزستان، تهران: چاپخانه خرمی، 1354.

فرهنگ، منوچهر، زندگی اقتصادی ایران، تهران: انتشارات دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی، 1352.

فهیمی، علی، «اصلاحات سیاسی امان‌الله خان در افغانستان»، سخن تاریخ، ش 5، تابستان 1388، صص 123-127.

عدلی، ابوالفضل، «سازمان‌های بین‌المللی و نقش آنها در اقتصاد کنونی جهان»، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، س 4، ش 23، اسفند 1345، صص 64-74.

علم، اسدالله، یادداشتهای علم از 24/11/1347تا 29/12/1348، ویرایش و مقدمه از علینقی عالیخانی، چ 1، ج 1، تهران: کتاب-سرا، 1371.

ـــــــــ، یادداشتهای علم از 1/1/1349 تا 21/12/1351، ویرایش و مقدمه از علینقی عالیخانی، چ 2، ج 2، تهران: کتاب‌سرا، 1377.

ـــــــــ، یادداشتهای علم سال 1352، ویرایش و مقدمه از علینقی عالیخانی، چ 4، ج 3، تهران: کتاب‌سرا، 1377.

«وضع اقتصادی افغانستان و روابط بارزگانی با ایران»، اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن ایران، ش 1، فروردین 1350، صص 31-38.

«همکاری صنعتی ایران‌ـ ترکیه‌ـ پاکستان»، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، س 3، ش 18، اردیبهشت 1345، صص 71-76.

Mohammadally, Safia S.,» Pakistan-Iran relation 1947-1979«, Pakistan Horizon (Pakistan Foreign Policy) V. 32. No. 4, p. 59.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.