palette
بازنمایی شخصیت شیخ فضل الله نوری در تاریخ نگاری گفتمان اسلام گرای دورۀ جمهوری اسلامی

چکیده

شیخ فضل ­الله نوری در تاریخ­نگاری گفتمان مشروطه­ خواه به ­عنوان شخصیتی منفی بازنمایی شد که در آغاز به طرفداری از مشروطه پرداخت اما در نهایت اختلافاتش با دو رهبر روحانی دیگر مشروطه­خواه، سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی، موجب شد به صف مخالفان مشروطه و طرفداران استبداد بپیوندد و به همکاری با محمدعلی­شاه بپردازد، امری که از یک سو باعث دلگرمی شاه در کشتار و سرکوب مشروطه­خواهان و از دیگر سو باعث محاکمه و اعدام شیخ شد. اما در دورۀ جمهوری اسلامی در تقابل با این بازنمایی، بازنمایی­های دیگری ارائه گردید. مسالۀ این پژوهش این ­است که در دورۀ جمهوری اسلامی چرا و چه بازنمایی­های از شخصیت شیخ فضل­الله نوری جایگزین بازنمایی یاد شده در تاریخ­نگاری گفتمان مشروطه­خواه گردید؟ در این راستا از روش تحلیل گفتمان انتقادی، به­ویژه رویکرد گفتمانی-تاریخی وداک، استفاده خواهد شد. یافته­های این پژوهش نشان خواهد داد در دورۀ جمهوری اسلامی متاثر از بافت سیاسی-اجتماعی که ویژگی ضد شاهنشاهی، ضد غرب و غربزدگی، ضد امپریالیسم و ضد روشنفکری داشت، شیخ فضل­الله نوری به عنوان شخصیتی بزرگ و مثبت بازنمایی گردید که مستقل و طرفدار ولایت فقیه و حکومت اسلامی و طبیعتا مخالفت سلطنت و غربزدگی بود، همانند همۀ روحانیون به مبارزۀ بی­امان با استعمار و استبداد پرداخت و به اشارۀ استعمار در این راه به شهادت رسید.

 

واژگان کلیدی
بازنمایی- تاریخ­نگاری- شیخ­ فضل­ الله نوری- مشروطه- پهلوی- جمهوری اسلامی

منابع و مآخذ مقاله

ابوالحسنی (منذِر)، علی، تحلیلی از نقش سه گانه شهید شیخ فضل الله نوری در نهضت تحریم تنباکو، تهران: پیام آزادی، ‭۱۳۶۰‬.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

ــــــــــــــــــــ، تحلیلی از نقش سه گانه شیخ شهید نوری در نهضت تحریم تنباکو، تهران: پیام آزادی، 1360.

ــــــــــــــــــــ، پایداری تا پای دار: سیری در حیات پربار علمی، معنوی، اجتماعی و سیاسی شهید حاج شیخ فضل الله نوری، تهران: مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی نور، ‭۱۳۶۸‬.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

ــــــــــــــــــــ، اندیشه سبز، زندگی سرخ: زمان و زندگی شیخ فضل‌الله نوری، تهران: عبرت، 1380.

ــــــــــــــــــــ، آخرین آواز قو! (بازکاوی شخصیت و عملکرد شیخ فضل‌الله نوری بر اساس آخرین برگ زندگی او و فرجام مشروطه)، تهران: عبرت، 1380.

ــــــــــــــــــــ، کالبدشکافی چند شایعه درباره شیخ فضل‌الله نوری، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1391.

ابوالحسنی، محمدصادق، «نگاهی به اولین کار مطبوعاتی استاد علی ابوالحسنی (منذر): سالگردی دیگر برای شیخ فضل‌الله»، زمانه، ش 114 (مهر و آبان 1391)، صص 16-19.

اصغری، محمد، مظلومی بر بالای دار (مجموعه مقالات)، تهران: امیرکبیر، 1362.

انصاری، مهدی، شیخ فضل‌الله نوری و مشروطیت (رویارویی دو اندیشه)، چ2، تهران: امیرکبیر، 1376.

آجودانی، ماشاءالله، مشروطه ایرانی، چ 9، تهران: اختران، 1387.

آدمیت، فریدون، «عقاید و آراء شیخ فضل‌الله نوری»، کتاب جمعه، ش 31 (فروردین 1359)، صص 52-61.

ــــــــــــــ، «آشفتگی در فکر تاریخی»، ضمیمه جهان اندیشه (خرداد 1360)، صص 1-22.

ــــــــــــــ، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران: مجلس اول و بحران آزادی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، 1387.

آشنا، فریدون، «شهید توطئه‌های لیبرالیسم»، صبح آزادگان، ش 952، 27 اردیبهشت 1362، ص 9.

آشوری، داریوش، ما و مدرنیت، چ 5، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1392.

آل احمد، جلال، غرب زدگی، تهران: رواق، 1343.

ــــــــــــــ، «اعدام شیخ فضل‌الله نوری علامت استیلای غربزدگی بود»، شاهد، س 3، ش 22، شهریور 1361، صص 16-17، 38-39.

بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران در قرون 12 و 13 و 14 هجری، تهران: زوار، بی‌تا.

براون، ادوارد، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، چ 2، تهران: کویر، 1380.

بروجردی، مصطفی، نخستین فریادگر مشروعه در بیداد مشروطه، بی‌جا: بی‌نا، [تاریخ مقدمه 1360].

بروجردی، مهرزاد، «غربزدگی، گفتمان روشنفکری حاکم بر ایران قبل و بعد از انقلاب»، فرهنگ سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، گردآورندگان سمیح فارسون و مهرداد مشایخی، ترجمه مصمومه خالقی، تهران: باز، 1379، صص 51-80.

بشیریه، حسین، زمینه‌های اجتماعی انقلاب ایران، ترجمه علی اردستانی، تهران: نگاه معاصر، 1393.

بهمنی، جواد، فاجعه قرن یا کشتن شیخ فضل‌الله نوری والاترین روحانی و مجتهد تهران در ملاء عام، تهران: چاپ خرمی، 1359.

پلیس انقلاب، «شیخ فضل‌الله نوری شهید ولایت فقیه»، س 1، ش 6 (مرداد 1361)، صص 36-39، 61.

پیام انقلاب، «حکومت ولی فقیه، فریادی از حلقوم شهید تاریخ فضل‌الله نوری»، س 3، ش 57 (11 اردیبهشت 1361)، صص 30-33، 51.

پیام انقلاب، «رایت مشروعه بر چوبه دار»، س 5، ش 116 (13 مرداد 1363)، صص 49-51.

تقوی مقدم، مصطفی، فراز و فرود مشروطه، چ 2، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1391.

جوانان امروز، «دار و دژخیم رفت و دین و داد، ماند»، س 28، ش 956 (مرداد 1364)، صص 14-15.

جهاد، «شیخ فضل‌الله نوری، شهیدی که به عشق اسلام مظلومانه بر دار آویخته شد»، س 2، ش 33 (5 خرداد 1361)، صص 26-27، 71.

خمینی، روح‌الله، صحیفه نور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1369.

دولت‌آبادی، یحیی، حیات یحیی، چ 5، تهران: عطار، 1371.

دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.

رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات،... و روزنامة شیخ شهید فضل‌الله نوری، گردآورنده محمد ترکمان، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، 1362.

روزنامه اطلاعات، «شیخ فضل‌الله بر دار غربزدگی»، ش 17366، 14 مرداد 1363، ص 7.

روزنامه جمهوری اسلامی، «ریشه‌های مشروطه در غرب و غرب‌زدگی»، ش 1208، 11 مرداد 1362، ویژه‌نامه 4-5.

روزنامه جمهوری اسلامی، «شیخ فضل‌الله نوری، شهید راه ولایت فقیه»، ش 1208، 11 مرداد 1362، 1 و 16.

روزنامه خراسان، «سپیده بر فراز دار (ذکر شهادت شیخ فضل‌الله نوری)»، ش 10723، 12 مرداد 1365، صص 1-2.

روزنامه صبح آزادگان، «شهید بر بالای دار»، ش 722، 10 مرداد 1361، ص 5.

شاهد، «رفت منصوروار بر سر دار»، س4 ، ش 41 (1 مرداد 1362)، صص 8-11.

صالحی نجف آبادی، نعمت‌الله، ولایت فقیه: حکومت صالحان، تهران: رسا، 1363.

ظریفی‌نیا، حمیدرضا، کالبدشکافی جناح‌های سیاسی ایران 1358 تا 1378، تهران: آزادی اندیشه، 1378.

فارسون، سمیح و مهرداد مشایخی، «فرهنگ سیاسی ایران»، فرهنگ سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، گردآورندگان سمیح فارسون و مهرداد مشایخی، ترجمه مصمومه خالقی، تهران: باز، 1379، صص 19-47.

کدی، نیکی، نتایج انقلاب ایران، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس، 1383.

کسروی، احمد، تاريخ مشروطه ايران‏، چ 20، تهران: امیرکبیر، 1383.

ـــــــــــ، تاريخ هيجده ساله آذربايجان: بازمانده تاريخ مشروطه ايران‏، چ 13، تهران: امیرکبیر، 1384.

کیا، تندر، سِرِّ دار: گزارشی تحلیلی از بر دار رفتن آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری در نهضت مشروطه، چ 2، تهران: کتاب صبح، 1381.

ـــــــــ، شهید هرگز نمی‌میرد، زیر نظر عبدالمنتظر مقدسیان، تهران: چاپ میهن، 1358.

ـــــــــ، نهیب جنبش ادبی: شاهین، [تهران]: انتشارات روزنامه سیاسی فرمان، 1335.

لوایح آقا شیخ فضل‌الله نوری، به کوشش هما رضوانی، تهران: نشر تاریخ ایران، 1362.

متینی، جلال، (1362)، «بحثی درباره سابقه تاریخی القاب و عناوین علما در مذهب شیعه»، ایران‌نامه، س 1، ش 4 (تابستان 1362)، صص 560-608.

مخملباف، محسن، شیخ شهید، نمایشی از نهضت مشروطه، تهران: حوزه اندیشه و هنر اسلامی، 1360.

ـــــــــــــــ، فیلمنامه مشروطه مشروعه، تهران: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1363.

مشایخی، مهرداد، «سیاست ملی‌گرایی و فرهنگ سیاسی ایران معاصر»، فرهنگ سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، صص 113-151.

مطهری، مرتضی، بررسی اجمالی نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر، تهران: صدرا، 1382.

ملک‌زاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، چ 3، تهران: علمی، 1371.

ناظم‌الاسلام کرمانی، محمد بن علی. تاریخ بیداری ایرانیان، چاپ علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: نوین-آگاه، 1362.

واحد، سینا، «حکم اعدام شیخ فضل‌الله نوری را وزارت خارجه انگلیس صادر کرد»، اطلاعات، ش 16785، 12 مرداد 1361، ص 10.

هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، چ 6، تهران: زوار، 1385.

Abrahamian, Ervand, "History Used and Abused", Khomeinism: Essays on the Islamic Republic, 88-110. Berkeley: University of California, 1993.

Reisigl, Martin and Ruth Wodak, Methods of Critical Discourse Analysis, London: Sage, 2009.

Wodak, Ruth and Michael Meyer, Methods of Critical Discourse Analysis, London: Sage, 2001.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.