palette
خانه‌های انصاف؛ نوسازی قضایی یا بازگشت به سنت‌های دادرسی

چکیده

یکی از ویژگی‌های تاریخی سنت دادرسی در ایران، غیررسمی بودن و خودسامانی و استقلال نسبی این نهاد از تشکیلات دولتی بوده است. در دوران مدرن به دنبال آشنایی ایرانیان با نهادهای دادرسی اروپایی و آگاهی از کاستی‌های نهادهای سنتی، یکی از اقدامات اصلاحی دولتمردان قاجار و پهلوی نوسازی نهادها و شیوه‌های دادرسی ایران بود. از جمله این اصلاحات نوسازی قضایی بود که در دهه چهل در قالب انقلاب سفید انجام شد. اصل نهم انقلاب سفید به طرح ایجاد خانه‌های انصاف اختصاص داشت که هدف از آن گسترش عدالت قضایی و ایجاد تشکیلات دادرسی در مناطق روستایی بود. این مقاله با روش توصیفی­ـ تحلیلی و با تکیه ‌بر اسناد و منابع موجود بر آن است که زمینه و کارکردهای نهاد خانه انصاف را مطالعه و بررسی کند و به این سؤال پاسخ دهد که ضرورت تشکیل خانه انصاف چه بود و چگونه می‌توان نسبت این تحول را با انقلاب سفید تبیین کرد؟ یافته‌های پژوهش نشان می­دهد خانه‌های انصاف با بهره‌گیری از رویه‌ها و نیروهای سنتی موجود، ضمن کاستن از بار پرونده‌های قضایی، بوروکراسی دولتی را در عرصه دادرسی گسترش دادند و دادرسی غیررسمی را در قالب دادرسی رسمی درآوردند

واژگان کلیدی
انقلاب سفید، خانه انصاف، دولت پهلوی، دادگستری.

منابع و مآخذ مقاله

آبادیان، حسین و یعقوب خزایی و فریده فرزی و ذکرالله محمدی، «چگونگی شکل‌گیری و عملکرد نهاد خانه انصاف اصفهان (1342-1357)»، پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، سال 7، شماره 2، پیاپی 14، بهار و تابستان 1398، صص 25-42.

آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، 1389.

آیت‌اللهی، محمدصادق و مسعود حبیبی مظاهری، تاریخ علم حقوق در ایران (تاریخ جامع ایران)، ج 14، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1393.

ابتهاج، ابوالحسن، خاطرات، به کوشش علیرضا عروضی، ج 2، تهران: علمی، 1375.

اسناد لانه جاسوسی، به کوشش دانشجویان پیرو خط امام، تهران: انتشارات جهان کتاب، 1379.

اشرف، احمد، «از انقلاب سفيد تا انقلاب اسلامي»، ترجمه محمدسالار كسرايي، پژوهش‌نامه متين، ش 22، بهار 1383، صص 109-141.

اشرف، احمد و علی بنوعزيزي، طبقات اجتماعي (دولت و انقلاب در ايران)، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران: انتشارات نیلوفر.

اصل نهم انقلاب شاه و مردم؛ خانه‌های انصاف و شوراهای داوری، وزارت دادگستری، 1350.

بنانی، امین، نظام قضایی جدید در ایران، ترجمه حسن زندیه، قم: انتشارات حوزه و دانشگاه، 1390.

پهلوی، فرح، دختر یتیم، به کوشش احمد پیرانی، تهران: نشر به‌آفرین، 1382.

پهلوی، محمدرضا، انقلاب سفید، تهران: چاپخانه بانک ملی، 1345.

ـــــــــــــــ، به ‌سوی تمدن بزرگ، مرکز پژوهش و نشر سیاسی دوران پهلوی، بی‌تا.

ـــــــــــــــ، پاسخ به تاريخ، ترجمه حسين ابوترابيان، بی‌جا: نشر سيمرغ، 1377.

ثواقب، جهانبخش، «مجازات‌های عرفی مجرمان در عصر قاجاریه از آغاز تا مشروطه، 1209-1324ق»، جستارهای تاریخی، سال 6، شماره 5، بهار و تابستان 1394، صص 23-45.

جوانمرد، فاطمه، قانون شورای حل اختلاف به انضمام قوانین و آیین‌نامه خانه انصاف و شورای داوری، تهران: فکرسازان، 1387.

حاجی‌کریم‌خانی، عباسعلی، «نقش خانه‌های انصاف و تأثیر سیاسی و اجتماعی آن»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، 2536.

حافظ‌نیا، محمدرضا و اسماعیل پارسایی و رضا حسین‌پور پویان، «بررسی تطبیقی تأثیر نهادهای محلی قبل و بعد از انقلاب بر مشارکت شهروندی، مطالعه موردی: خانه انصاف و شوراهای حل اختلاف»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 77، پاییز 1390، صص 145-164.

دنمن، دونالد آر.، چشم‌انداز پادشاه، ترجمه محمود مصاحب، تهران: فرانکلین، 2535.

رضایی، فرهاد، «شوراهای حل اختلاف در امور کیفری»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جرم و جزا دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، 1384.

روستو، والت ویتمن، نظریه‌پردازان رشد اقتصادی، کتاب اول، ترجمه مرتضی قره‌باغیان، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1374.

زرنگ، محمد، تحول نظام قضایی ایران، ج 2، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381.

زندیه، حسن، تحول نظام قضایی ایران در دوره پهلوی اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 19255-293.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 6188-340.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 7564-210.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 21319-293.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 78547-293.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 37738- 293.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 80850-293. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی: 2886002-97-293.

شاردن، ژان، سیاحت‌نامه، ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر، 1345.

شریف، علی‌اصغر، «طلیعه خانه انصاف»، کانون وکلا، شماره 93 آذر و دی 1343، صص 18-28.

شوكراس، ويليام، آخرين سفر شاه، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: البرز، 1369.

فتحی‌پور، علی، «طرح قانون تشکیل خانه انصاف در دهات»، کانون وکلا، شماره 86، مهر و آبان 1342، صص 86-94.

فلور، ویلم، نظام قضایی ایران در عصر قاجار، ترجمه حسن زندیه، قم: انتشارات حوزه و دانشگاه، 1390.

فوران، جان، مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران: رسا، 1378.

کاتوزیان، ناصر، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوق ایران، تهران: انتشارات مدرس‌ـ به ‌نشر، 1369.

کسروی، احمد، تاریخ مشروطه، تهران: امیرکبیر، 1376.

لمبتون، آن، اصلاحات ارضی در ایران (1340-1345)، ترجمه مهدی اسحاقیان، تهران: انشارات امیرکبیر، 1394.

لمبتون، آن، تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نشر نی، 1372.

مجموعه قوانین و مصوبات سال 1337 مجلس شورای ملی، بی‌جا: بی‌تا.

مجموعه قوانین و مصوبات سال 1356 مجلس شورای ملی، بی‌جا: بی‌تا.

مجموعه مصوبات ادوار اول و دوم قانون‌گذاری مجلس شورای ملی، بی‌جا: بی‌تا.

مجیدی، عبدالمجید، خاطرات، به کوشش حبیب لاجوردی، طرح تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد: صفحه سفید، 1384.

محمودی جانکی، فیروز، «رسمی‌سازی عدالت غیررسمی در ایران با تأکید بر زمینه‌های تاریخی‌ـ اجتماعی شکل‌گیری خانه انصاف و شورای داوری»، حقوقی دادگستری، شماره 62 و 63، بهار و تابستان 1387، صص 87-120.

مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری قاجاریه، تهران: زوار، 1371.

وثوقی، منصور، جامعه‌شناسی روستایی ایران، تهران: انتشارات کیهان، 1368.

ویسهوفر، یوزف، ایران باستان، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس، 1377.

هانتینگتون، ساموئل، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علم، 1370.

Herbert, Thomas, Travels in Persia 1627-1629, New York: foster, 1929.

Gheissari, Ali and Seyyed Vali Nasr, Democracy in Iran, Oxford: Oxford University Press,


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.