palette
تحلیل و بررسی مصادیق هویت ایرانی در تاریخ وصاف الحضره

چکیده
هویت ایرانی مفهومی سیال، چند وجهی ، پیچیده و برساخته شده طی دوران بس طولانی تاریخ ایران است که ریشه در مفاهیم و منابعی چون دین، تاریخ، سرزمین، زبان،آداب ،رسوم، جشن ها و اندیشه ایران­شهری دارد. این محتوای اصیل با حمله اعراب و از هم گسیختگی یکپارچگی ساختار سیاسی کشور، دچار تغییراتی گردید و به رغم فترت و محاقی کوتاه مدت در اشکال جدیدی بازتولید و برساخته گردید. تهاجم مغولان و انقراض خلافت عباسی، به طور ناخواسته سبب احیای هویت سیاسی ایران با برخی ملحقاتش تحت لوای حاکمیتی مغولان گردید و فرصتی ذیقیمت در اختیار متفکران ایرانی همانند وصاف شیرازی گذاشت  تا برخی از مصادیق و معیارهای هویت ایرانی همچون اندیشه شاهی آرمانی، عدالت، ایرانیت را مجدداً طرح، بازتولید و سامان دهند. بنابراین پژوهش حاضر به روش تاریخی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی در صدد است مصادیق هویت ایرانی را از تاریخ وصاف استخراج نموده و آنها را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. در این راستا سؤال نقش مؤلف اثر در احیای هویت ایرانی با توجه به وضعیت شغلی و زمانه وی در اثرش چگونه انعکاس یافته است؟ با طرح فرضیه: وصاف با آگاهی از مؤلفه­های هویت ایرانی و رابطه نزدیک با بنام­ترین وزرای ایلخانان و همچنین با استفاده از موقیعیت اسلام­پذیری ایلخانان مغول از غازان­خان به بعد تلاش نمود تا همچون مورخان پیش از خود چون خواجه رشیدالدین فضل­الله و جوینی مؤلفه­های هویت ایرانی را در اثر خود احیا نماید؛ مورد تحلیل و ارزیابی قرار می­گیرد. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که وصاف در اثر خود مفاهیم و مصادیق هویت ایرانی را مطرح نموده تا در راستای حفظ، انتقال و استحکام آن در جامعه ایرانی تأثیری بسزا داشته باشد.
واژگان کلیدی
هویت ایرانی- مغولان- وصاف‌الحضره، تاریخ وصاف- ایران‌شهر- تجزیه‌الامصار و تزجیه‌الاعصار

منابع و مآخذ مقاله

احمدی، حمید، بنیادهای هویت ملی ایرانی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1388.

اسماعیلی، حبیب‌الله، «رنگین‌کمان هویت ایرانی»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش 119 و 120، 1387، صص 4-9.

اشرف، احمد، «بحران هویت ملی و قومی در ایران»، به کوشش حمید احمدی، مجموعه مقالات هویت، ملیت و قومیت در ایران، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1383.

افروغ، عماد، «سنت و تجدد»، بازتاب اندیشه، ش 14، 1380.

ــــــــــ، چالش‌های کنونی ایران، تهران: انتشارات سوره مهر، 1380.

اوزگونلی، عثمان غازی، «نسخه‌ای از تاریخ وصاف به خط مؤلف و مهر کتابخانه ربع رشیدی»، ترجمه حجت فخری، نامه بهارستان، س 4، ش 7 و 8، 1382، صص 62-72.

آموزگار، ژاله، زبان فرهنگ و اسطوره، چ 3، تهران: معین، 1390.

آیتی، عبدالمحمد، تحریر تاریخ وصاف، چ 1، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1346.

بهار، محمدتقی (ملک‌ الشعرا)، سبک‌شناسی، ج 3 و ج 2، چ 4، تهران: کتاب‌های پرستو با سرمایه مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 2535.

پورداوود، ابراهیم، یشتها، به کوشش بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 2536.

تکمیل همایون، ناصر، «هویت همواره شکوفای ایرانی»، چشم‌انداز ایران، شماره 45، 1386.

جوینی، عطاملک، تاریخ جهانگشا، تصحیح علامه قزوینی، ج 1، تهران: دنیای کتاب، 1375.

حقانی، نادر و پروانه سهرابی، «پل فرهنگی هامر با ترجمه تاریخ وصاف»، نامه فرهنگستان، دوره چهاردهم، ش 2 (پیاپی 5)، زمستان 93، صص 69-79.

خطیبی، ابوالفضل، «هویت ایرانی در شاهنامه»، نامه فرهنگستان، ش 32، 1385، صص 69-76.

دالوند، حمیدرضا، «تاریخ وصاف و دو الگوی پیشنهادی برای چاپ آن»، آیینه میراث، ش 23، دوره جدید، زمستان 1382، صص 55-69.

دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین، تهران: دانشگاه تهران، 1345.

دینکرد، ترجمه فریدون تفضل، ج 3، تهران: فرهنگ دهخدا، 1381.

رجایی، فرهنگ، مشکله هویت ایرانیان امروز، تهران: نشر نی، 1385.

سروش، عبدالکریم، رازدانی و روشنفکری و دین‌داری، چ 6، تهران: انتشارات صراط، 1383.

سلماسی‌زاده، محمد، «معرفی کتاب: بررسی کتاب تجزیه الامصار و تزجیه الاعصار معروف به تاریخ وصاف»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش 29، اسفند 1378، صص 16-20.

سید امامی، کاووس، «هویت ایرانی در گفتار جوانان»، جامعه‌شناسی ایران، س 12، ش 1 و 2، بهار و تابستان 1390.

شرفی، محبوبه، «تاریخ‌نگاری وصاف شیرازی»، مسکویه دانشگاه آزاد ری، ش 9، تابستان و پاییز 1387.

شیخاوندی، داور، تکوین و تنفیذ هویت ایرانی، چ 2، تهران: شابک، 1380.

صدر، ضیا، کثرت قومی و هویت ملی ایرانیان، تهران: اندیشه نو، 1377.

صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، ج 4، چ 3، تهران: فردوسی، 1364.

طباطبایی، سید جواد، دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران، تهران: نگاه معاصر، 1389.

ــــــــــــــــــ، خواجه نظام‌الملک طوسی (گفتار در تداوم فرهنگی)، چ 1، تهران: نگاه معاصر، 1390.

عابدی، محمود، «تاریخ وصاف و شعر شاعران»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلم، ش 4 و 5، 1373، صص 121-149.

علیخانی، اکبر، مبانی نظری هویت و بحران هویت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1386.

فردوسی، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، ج 1، چ 7، تهران: نشر قطره، 1384.

فرهانی منفرد، مهدی، محبوبه شرفی، «مبانی علم تاریخ در تفکر وصاف»، فصلنامه علمی و پژوهشی تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری دانشگاه الزهرا، س 19، دوره جدید، ش 1 (پیاپی 76)، بهار 1388، صص 99-122.

کاردگر، یحیی، «عناصر چهارگانه در تاریخ وصاف»، نشریه نثرپژوهی ادب فارسی دانشگاه شهید باهنر، س 20، دوره جدید، ش 42، پاییز و زمستان 96، صص 147-163.

ــــــــــــ، «ایهام در تاریخ وصاف»، نشریه علمی پژوهشی فنون ادبی، س 8، ش 4 (پیاپی 17)، زمستان 95، صص 81-96.

ــــــــــــ، «مشبهٌ‌به عقلی در تاریخ وصاف» زبان و ادبیات فارسی، س 25، ش 83، پاییز و زمستان 1396، صص 249-272.

کجانی حصاری، حجت، «ارزش‌های زبانی و ادبی تنسیق صفات در تاریخ وصاف (جلد چهارم)، علوم ادبی، س 9، ش 15، بهار و تابستان 98، صص 143-166.

کریستن‌سن، آرتور امانوئل، کارنامه شاهان در روایات ایران باستان، ترجمه باقر امیرخانی و بهمن سرکاراتی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1350.

ـــــــــــــــــــ، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: انتشارات مهارت، 1384.

گیدنز، آنتونی، تجدد و تشخص، ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نشرنی، 1378.

مارزولف، اولریش، «شاهنامه و هویت ایرانی»، حافظ، ش 27، فروردین 1385، صص 43-49.

محمدی ملایری، محمد، تاریخ و فرهنگ ایران، ج 5، تهران: انتشارت توس، 1382.

محمودی، علیرضا، «بررسی کاربرد استعاره در تاریخ وصاف»، نشریه فنون ادبی دانشگاه اصفهان، س 7، ش 1 (پیاپی 12)، بهار و تابستان 1394، صص 103-120.

مدنی، سید جلال‌الدین، «هویت ایرانی در اعماق تاریخ»، زمانه، ش 67 و 68، 1387.

مسکوب، شاهرخ، هویت ایرانی و زبان فارسی، تهران: باغ آیینه، 1373.

مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج ‌الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 1، تهران: انشارات علمی و فرهنگی، 1370.

معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج 4، تهران، امیرکبیر، 1380.

میرمحمدی، داوود، گفتارهایی در باب هویت ایرانی، تهران: تمدن ایرانی و مطالعات ملی، 1383.

نامه تنسر به گشنسب، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: خوارزمی، 1354.

نوذری، حسینعلی، «نگاهی تحلیلی به روند تحولات مفهوم هویت در قالب‌های سه‌گانه هویت سنتی، مدرن و پست مدرن»، مطالعات ملی، س 7، ش 26، 1385، صص 127-148.

وصاف‌الحضره، عبداللله بن فضل‌الله، تاریخ وصاف، 5 ج، بی‌جا: کتابخانه ابن سینا و کتابخانه جعفری تبریزی، 1338.

Deschamps, J. C. & T. Devos, "Regarding the relationship between social identity And personal identity", In S.Wworchel et al (eds.), Social Identity: International Prespectives, pp. 1-12, London: Sage Publication, 1998.

Jenkins, R., Social Identity, London: Routledge, 1996.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.