اهمیت و جایگاه پایتخت در نظامات فکری ـ اجرایی کریم‌خان زند

عبدالله متولی

چکیده


پایتخت به عنوان مرکز سیاسی، اداری، اقتصادی و گاه فرهنگی و اجتماعی ، مهمترین رکن در جغرافیای سیاسی و اداری هر حکومت به شمار می‌رود. هر سلسلۀ حکومتی جایی را بنا به عواملی به عنوان پایتخت انتخاب می‌کند و حتی جابه‌جایی پایتخت در سرزمینی چون ایران همواره از مسائل مهم به شمار می‌آمده است. از آنجا که پایتخت می‌تواند نشان‌دهندۀ شأن، عظمت و اقتدار حکومتی باشد، مکان‌گزینی آن باید براساس الگویی تعریف‌شده انجام شود و بازسازی و یا ایجاد سازه‌های جدید در آن مورد توجه قرار گیرد، تا جایی که از جنبه‌های دفاعی، اقتصادی و آرایه‌های تزئینی برتری محسوس خود را در انظار داخلی و عرصه‌های برون‌مرزی آشکار کند. به‌نظر می‌رسد کریم‌خان زند در انتخاب شیراز به عنوان پایتخت از یک طرف دلایل خاصی را مدنظر داشت و از طرف دیگر با رویکردی خاص در رونق و ارتقاء جایگاه شهری شیراز تلاش کرد. این مقاله می‌کوشد بر اساس روش تحلیلی در پژوهشی تاریخی عوامل مؤثر در انتخاب شیراز به پایتختی را با طرح این مسأله بررسی کند: چرا شیراز توسط خان زند به عنوان پایتخت انتخاب شد و در این انتخاب چه الگویی مورد توجه بود؟ دستاوردهای تحقیق نشان می‌دهد که تمركزگرايي، بهسازي ساختار شهري و رونق اقتصادي مبتنی بر الگوی سنتی، پیشینۀ تاریخی و اهمیت شیراز، جزو عوامل تأثیرگذار در این روند بودند که البته با انتخاب شهر به پایتختی پیامدهایی چون جابجايي جمعيت و تاثير آن بر رونق پايتخت را در پی داشت.

واژگان کلیدی


پایتخت، کریم‌خان‌زند، ساختار شهری، شیراز، الگوی شهری

تمام متن:

PDF

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.