بررسی ابعاد علمی و فرهنگی دارالشفا در دورۀ مغول

فاطمه تقوایی, محمدتقی امامی خویی

چکیده


در سال‌های نخستین هجوم مغولان بسیاری از عناصر فرهنگی ایران در معرض انهدام قرارگرفتند، اما مدتی ‌بعد بازتولید فرهنگی­ در ایران آغاز شد. حمایت­ مادی ومعنوی­ از دانشمندان، و پدید‌آمدن­­­­ موسسات فرهنگی و اجتماعی در پوشش نهادهای وقفی به این امر بسیارکمک کرد. علی‌رغم گسترش و ساخت دارالشفاهای بسیار در این دوره، در پژوهش‌هایی که در این زمینه صورت گرفته دو عامل فرهنگ و وقف به طور اخص مورد بررسی قرار نگرفته­است. تحقيق حاضر گذشته از معرفی­ واقفان و بررسی انگيزه‌هاي اجتماعی و فرهنگی آن‌ها در ساخت دارالشفا، به بررسی و آزمون این فرضیه می‌پردازد که طی دوران مغول ـ ایلخانی، واقفان با حمایت‌های ­مالی ­و معنوی خویش از مؤسساتی مانند دارالشفا، قادر شدند مانع از رکود و انحطاط فرهنگی ایران شوند. برای این مقصود، از روش تحقیق تاریخی با رویکرد توصیفی و تحلیلی استفاده شده است.

Abstract

In the early years of Mongols’ attack, many of the cultural elements of Iran were destroyed, but after a short period of time, cultural reproduction soon started due to the material and spiritual support provided by scholars and researchers as well as the establishment of cultural and social centers under the aegis of charitable foundations. However, despite the foundation and development of many health centers entitled ‘Dār ـ alshifa’ in this era, studies carried out in this relation have never given the full attention to the role played by the two following motivation factors: culture and endowment. The present study not only introduces the benefactors of the era and analyses their cultural and social motives for building Dār ـ alshifa as, but also tests this hypothesis that during the Mongol ـ Ilkhanid period, benefactors – through their financial and spiritual support of foundations like Dār ـ alshifa as – were able to halt the cultural decline and stagnation in Iran. In order to so, this study adopts a historical method and a descriptive ـ analytical approach.

Keywords: Cultural ـ Scientific Centers, Benefactors, Dār ـ alshifa, Mongols, Ilkhanids.

 


واژگان کلیدی


مؤسسات علمی ـ فرهنگی، واقفان، دارالشفا، مغولان، ایلخانان.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


آملی، شمس‌الدین محمد بن محمود. نفائس الفنون فی عرایس العیون. به تصحیح سید ابراهیم میانجی. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1379.

ابن بطوطه، محمد بن عبدالله بن ابراهیم لواتی طنجی. ترجمه رحله ابن بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد. ج1. تهران: انتشارات طرح نو، 1369.

ابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا. تاریخ فخری. چ5. ترجمه محمدوحیدگلپایگانی. تهران: علمی و فرهنگی، 1389.

ابن فوطى، کمال الدین ابوالفضل عبدالرزاق بن تاج الدین احمد. الحوادث الجامعه والتجارب النافعه فی المائه السابعه. بغداد: مکتبه العربیه، 1351.

ابن سلمان، ابوسعید احمد. مقدمه ای برفرهنگ وقف. بی جا: انتشارات سازمان اوقاف، 1358.

افلاکی، شمس الدين احمد. مناقب العارفين. ج1. به كوشش تحسين يازيجي. تهران: دنياي كتاب، 1362.

اوکتای، اصلان آپا. فنون الترک و عمائرحم. ترجمه عربی احمد عیسی، استانبول: مرکز الابحاث لتاریخ و الفنون و الثقافه الاسلامیه، 1407 قمری 1987 میلادی.

تاریخ شاهی. تصحیح محمد ابراهیم باستانی پاریزی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 2535.

تالبوت رایس، تامارا. سلجوقیان درآسیای کهین. ترجمه رقیه بهزادی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1389.

جعفری، جعفربن محمد بن حسن. تاریخ یزد. تصحیح ایرج افشار. تهران: علمی فرهنگی، 1384.

حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله بن لطف الله بن عبدالرشید. ذیل جامع التواریخ رشیدی. به کوشش خانبابا بیانی. تهران: چاپخانه علمی،1317.

حسيني يزدي، ركن‌الدين محمد. جامع‌الخيرات. به اهتمام سيد محمد غضبان. يزد: اداره كل اوقاف يزد، بی تا.

حموی، ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله. معجم البلدان. بیروت: دارصادر، 1388ق/1968م.

خواند میر، غیاث الدین بن همام الدین. تاریخ حبیب السیر. ج3. چ4. تهران: خیام،1380.

ــــــــــ.. مآثرالملوک. تصحیح میرهاشم محدث، تهران: انتشارات رسا، 1372.

رازی، نجم الدین. مرصاد العباد من المبدءِ الی المعاد. به سعی و اهتمام حسین الحسینی النعمه اللهی (تهران: انتشارات سنایی، 1353.

شیرازی، فرصت الدوله. آثار عجم. تهران: انتشارات بامداد، 1362.

شیرازی، فضل‌الله بن عبدالله. تجزیه الامصار و تزجیه الاعصار: تاریخ وصاف. تهران: ابن سینا و جعفری تبریزی، 1338ق.

فصیحی خوافی، احمد بن جلال الدین محمد. مجمل فصیحی، به تصحیح محمود فرخ. بخش2. ج1. تهران: کتابفروشی باستان، 1341.

لمبتون، آن و نيوتن كرك. «بررسی موقوفات ایران درقرون6 تا8 هجری.» ترجمه مجتبی کیانی. وقف میراث جاویدان. سال سیزدهم. شماره 49. بهار1384. ص 93 ـ 76.

مستوفی، حمدالله. نزهۀ القلوب. به اهتمام محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابخانه طهوری، 1336.

مستوفی بافقی، محمد مفید جامع مفیدی. تصحیح ایرج افشار، تهران: اساطیر، 1385.

مصطفوی رجالی، مینودخت. وقف در ایران. تهران: انجمن فلسفه ایران، 1351.

منشی کرمانی، ناصرالدین. سمط العلی للحضرة العلیا. تصحح عباس اقبال آشتیانی. تهران: اساطیر،1362.

نخجوانی، محمد بن هندو شاه. دستورالکاتب فی تعیین المراتب. 3جلد. تصحیح عبدالکریم علی اوغلی علی زاده، مسکو: فرهنگستان علوم جمهوری شوروی آذربایجان،1976م.

همدانی، رشید الدین فضل الله. جامع التواريخ. به کوشش بهمن کریمی. چ2. تهران: انتشارات اقبال، 1362.

ـــــــــــ. مکاتبات رشیدی. لاهور: چاپ محمد شفیع، 1945م.

ـــــــــــ. وقف ‌نامه ربع رشیدی. به کوشش مجتبی مینوی و ایرج افشار. تهران: انجمن آثارملی، 2536.

ـــــــــــ. تاریخ مبارک غازانی. تصحیح کارل یان، هرتفرد: ناشر استفن اوستین، 1358ق/ 1940م.

هوفمان، بیرگیت. «اوقاف ایران و مشکل پژوهش در باره آن.» ترجمه فرانک بحرالعلومی. وقف میراث جاویدان. سال هشتم. شماره 29. بهار 1379. ص 132 ـ 123.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.