palette
قیام عشایر جنوب در اشعار و سروده‌های محلی (1343 – 1341)
محمدعلی رنجبر, کشواد سیاهپور

چکیده

قیام مسلحانه و عمومی عشایر سرخی، قشقایی، بویراحمد و ممسنی در سال‌های نخستین دهۀ 1340 شمسی با سرکوب نیروهای دولتی مواجه گشت. از جمله واکنش‌های عشایر به اقدامات سرکوبگرانه حکومتی، مبارزۀ فرهنگی و انعکاس عواطف و احساسات خود در قالب سرودن اشعار بود که در این مقاله این اشعار تحلیل و تبیین شده‌اند. یافته‌ها، مبین آن است که از آغاز قیام، برخی سرایندگان و شاعران محلی در مدح و منقبت مبارزان عشایر، حماسه سرایی کرده و برداشت عمومی را در باب چرایی و چگونگی قیام، وجوه مذهبی و ملی آن، و نیز اشخاص موثر و راهبر بیان داشتند. دو تن از شاعران، اشعار خویش را به زبان فارسی و بقیه به گویش محلی سروده‌اند. این مقاله به روش تحقیق تاریخی و همچنین بررسی تاریخ در ادبیات به شیوه تحلیل ادبی، اشعار و سروده‌های محلی درباره قیام عشایر جنوب را بررسی می‌کند.

Abstract

In the early years of 1340s, armed and public uprising of Sorkhi, Qashqaee, Boyerahmad and Mamasani tribes was suppressed by the government. One means of reaction to such government measures included cultural campaign and reflection of emotions and passions in form of poems some of which are surveyed in the present study. Findings show that from the very beginning of the uprising, local poets and singers wrote and sung heroic verses in praise of tribes' warriors and expressed public concern about the why and how of the uprising, its religious and national aspects as well as its influential leaders and figures. Two of the poets sung their songs in Persian while others sung theirs in the local dialect. Through its application of the historical research methodology as well as a survey of history in literature by means of a literary analysis, the present article reads local poems of the uprising.    

 

Keywords: Sorkhi, Qasgqaee, and Boyerahmad tribes, Habib Allah Shahbazi, Mollah Gholam Hossein Siahpour Jalil, Abdolah Khan Zargham Pour, Naser Khan Taheri

 

واژگان کلیدی
ایل سرخی، قشقایی، بویراحمد، حبیب الله شهبازی، ملاغلامحسین سیاهپور جلیل، عبدالله خان ضرغامپور، ناصر خان طاهری.

منابع و مآخذ مقاله

آذرپیوند، الله بخش. تحولات سیاسی کشور و جنگ گجستان 1342. یاسوج: چویل، 1384.

آريانا، بهرام. تاريخچه عمليات نظامي جنوب. تهران: چاپخانه ارتش، 1343.

ابرلینگ، پیر. کوچ نشینان قشقایی فارس. ترجمه فرهاد طیبی پور، تهران: شیرازه، 1383.

اسناد نهضت آزادی ایران. ج اول. تهران: چاپخانه رایکا، 1361.

اکبری، حامد. رجال بویراحمد. یاسوج: فاطمیه، 1381.

اکبری، قدرت‌الله. بویر احمد در گذرگاه تاریخ. شیراز: چاپخانه مصطفوی،1370.

بلوکباشی، علی. «بویراحمدی.» دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. ج 13. تهران: دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1383. ذیل «بویراحمدی.»

بهمن‌بيگي، محمد. اگر قره‌قاج نبود...، تهران: باغ آيينه، 1374.

ــــــــــــــــــ. بخاراي من ايل من، تهران: آگاه، 1369.

بیات، کاوه. نبرد سميرم. تهران: خجسته، 1389

تقوی مقدم، مصطفی. تاریخ سیاسی کهگیلویه. تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر، 1377.

جويني، عطاملك. تاريخ جهانگشاي. ج 2. به اهتمام محمد قزويني، تهران: بامداد، 1334.

حسینی، ساعد. بخشی از شعر، موسیقی و ادبیات شفاهی استان کهگیلویه و بویراحمد. یاسوج: فاطمیه، 1381.

ـــــــــــــ. گوشه‌های ناگفته‌ای از تاریخ معاصر ایران. شیراز: نوید، 1373.

حسینی خواه، سید جمشید. بویراحمد و رستم گاهواره تاریخ. اصفهان: گلها، 1378.

دستغیب، علی اصغر. خاطرات. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378.

دواني، علي. نهضت روحانيون ايران. ج3 و 4، چاپ دوم، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1377.

رزمجویی، محمدکرم. نبرد گجستان. تهران: کارنگ، 1378.

روزنامه اطلاعات. هفتم آذر ماه 1341، شماره 10961 و 23 آبان 1341، شماره 10949.

روزنامه پارس. پنجم دی ماه 1341، شماره 2666.

روزنامه کیهان. 20دی ماه 1343، شماره 6436.

روزنامه مهر ایران. 24 آبان 1341، شماره 1705.

روحانی، سید حمید. نهضت امام خمینی. دفتر اول. تهران: عروج، 1381.

سیاهپور، کشواد. قیام عشایر جنوب. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1388.

شهبازی، عبدالله. ایل ناشناخته. تهران: نی، 1366.

صفي‌نژاد، جواد. تحليل و تفسير مجموعه اسناد روستايي و عشايري ايران. ج دوم. تهران: آتيه، 1381

ــــــــــــ. عشایر مرکزی ایران. تهران: امیرکبیر، 1368.

طاهری، سیمین. فرهنگ عامیانه مردم کهگیلویه و بویراحمد. تهران: ساورز، 1384.

طاهری، عطا. کوچ کوچ. تهران: سخن،.1388

عرفان منش، جلیل. خاطرات 15 خرداد شیراز. دفتر اول، تهران: دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، 1373.

غفاري، يعقوب. تاريخ اجتماعي كوه‌گيلويه و بويراحمد، اصفهان: گلها، 1378.

ــــــــــــ. نمونه‌ای از اشعار محلی مردم کهگیلویه و بویراحمد و شرح کوتاهی از زندگی کی لهراس. یاسوج: چاپخانه امیر، 1362.

فردوست، حسين. ظهور و سقوط سلطنت پهلوي. ج اول، تهران: اطلاعات، 1374.

فسایی، میرزا حسن. فارسنامه ناصری، ج اول و دوم. تصحیح رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر، 1378.

لمعه، منوچهر. فرهنگ عامیانه عشایر بویراحمدی و کهگیلویه. تهران: اشرفی، 1353.

مجموعه تالیفات، نطق ها، پیام ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر. ج 4. بي‌جا: بی‌نا، بی‌تا.

مجیدی، نورمحمد. مردم و سرزمین‌های کهگیلویه و بویراحمد. تهران: بازتاب اندیشه، 1381.

مدنی، جلال‌الدین. تاریخ سیاسی معاصر ایران. ج 1. بی‌جا: دفتر انتشارات اسلامی، بی‌تا.

«ویژه نامه هنر و فرهنگ ایل بویراحمدی.» نامه نور. شماره 10 و 11. بی‌جا: بی‎نا، 1359.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.