اشارۀ ناصر خسرو به نام و موقعيت «تَوَّج» در سفرنامه

عبدالرسول خيرانديش

چکیده


ناصر خسرو قباديانى در مسير بازگشت خود از سفر حج به خراسان، از خليج فارس گذشته و قدم به بندر مهروبان گذاشته است تا از آن­جا به ارجان و سپس به اصفهان برود.در اين قسمت از سفرنامه، او متذكر مى­شود که در سمت راست مسيرش به طرف جنوب، نواحى «توه» و كازرون واقع شده است. در اين گزارش، اشاره به توه مربوط به «توج» يا «توز» مى­شود كه شهر يا ناحيه­­اى مشهور در متون جغرافيايى سده­هاى نخستين اسلامى به شمار می­آيد.با اين حال،گزارش كوتاه ناصر خسرو را مى­توان از معدود مواردى دانست كه كمك مؤثرى به شناخت موقعيت جغرافيايى توج می­كند. در اغلب متون جغرافياى تاريخى، نشان دادن موقعيت توج بدين ترتيب است كه مى­نويسند در گرمسير فارس و در  مسير رود شاپور قرار دارد.  اما سفرنامۀ ناصر خسرو آن را داراى موقعيتى كوهستانى مى­داند.بدين ترتيب ناصر خسرو به عنوان كسى كه از نزديك  با توج آشنا شده، گزارشى منحصر به فرد از موقعيت آن ارائه مى­كند كه مبتنى بر دانشى بومى است. چنان­كه گزارشى هم كه در همين جا از حضور يعقوب ليث در مهروبان به دست مى­دهد، حتى در تاريخ سيستان هم ديده نمى­شود. چنين مواردى نشان مى­دهد كه نگرش بومى در شكل گيرى مطالب سفرنامۀ او تا چه اندازه واجد اهميت است و مى­تواند در سنجش اعتبار آن مورد توجه قرار گيرد.

Abstract

Returning to Khorasān from the Hajj pilgrimage, Nāser Khosrow passed the Persian Gulf and landed in Mahroban Port, heading toward Isfahān. In this part of his travelogue, he mentions To-Wah and Kāzeroon which were located on his right side, along the road which led to south. In this report, To-Wah is Taw-Waj or Taw-Waz: a famous town or region, referred to in the documents of historical geography remaining from the first Islamic centuries. This short description is of special importance because it helps us find the geographic location of Taw-Waj. According to the most of historical geographic sources, that Taw-Waj is located in the Garmsir region of Fārs across the Shāpoor River. However, Nāser Khosrow’s Travelogue states that it is located in a mountainous area. Therefore, Nāser Khosrow, as an eye witness, offers a unique description of this place. The uniqueness of his description does not end here. His report on Ya'qub Layth which describes Mahrooban’s location is also notable, and no such report exists in other famous books such as Tarikh-e Sistan (The History of Sistān). This piece of evidence proves that Nāser Khosrow's familiarity with local areas has an important role in forming the facts and details of his Travelogue and therefore in giving it credit.

Keywords: To-Wah, Taw-Waj, Taw-Waz, Taveh Siah, Taviseh


واژگان کلیدی


توه،توج، توز،تاوه سياه،تويسه

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


ابن بلخى. فارسنامه. تصحيح گاى لسترنج و رينولد آلن نيكلسون. تهران: انتشاات دنياى كتاب،١٣٦٣.##ابن حوقل، سفر نامه ابن حوقل(ايران در صورةالارض). ترجمه جعفر شعار. تهران: انتشارات اميركبير، ١٣٦٦.##اسدپور، حميد. تاريخ شبانكاره: پژوهشى پيرامون تاريخ تحولات اجتماعى و سياسى شبانكاره بوشهر. بوشهر: انتشارات دانشگاه خليج فارس، ١٣٩٢.##اصطخرى، ابواسحق ابراهيم. مسالك و ممالك. چ3. به اهتمام ايرج افشار. تهران: شركت انتشارات علمى و فرهنگى، ١٣٦٨.##بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر. فتوح البلدان. ترجمه محمد توکل. تهران: نشر نقره، 1367. ##خليفه زاده،عليرضا. هفت شهر ليراوى. چ2. بوشهر: انتشارات شروع، ١٣٩٣.##دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه. ذیل مادۀ «توج.» ##سفر نامه حكيم ناصر خسرو قباديانى. چ3. به كوشش محمد دبير سياقى. تهران: كتاب فروشى زوار، ١٣٦٩.##شواتس، پاول. جغرافياى تاريخى فارس. ترجمه کيكاوس جهاندارى. تهران: انتشارات انجمن مفاخر فرهنگى، ١٣٧٢.##طبری، محمد بن جریر. تاریخ طبری: الرسل و الملوک. ج5. چ7. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات اساطیر، 1385. ##قبادیانی مروزى، ناصر بن خسرو. سفرنامه. چ4. تهران: شركت سهامى كتابهاى جيبى، ١٣٥٨.##گاوبه ، هانيس. ارجان و كهگيلويه. ترجمه سعيد فرهودى. تهران: انتشارات انجمن آثار ملى، ١٣٤٩.##لسترنج، گاى. سرزمين‌هاى خلافت شرقى. چ4. ترجمۀ محمود عرفان. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى، ١٣٧٣.##محمود بن عثمان. فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه. به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، 1358. ##مقدسى، محمد بن احمد. احسن اتقاسيم فى معرفة الاقاليم. بخش دوم. چ2. ترجمۀ علينقى منزوى. تهران: انتشارات كوشش، ١٣٨٥.##منصورى، فيروز. نگاهى نو به سفرنامه ناصر خسرو. تهران: انتشارات چاپخش، ١٣٧٢.##Lorimer, J. G.Gazetteer of the Persian Gulf, Oman, and Central Arabia, 1685. Vol. 2. India, Calcutta: Superintendent Government Printing, 1908.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.