اهداف و کارکردهای کنسولگری‌های انگلیس در کرمان و سیستان(1333-1312ﻫ.ق)

رضا صحت منش, محمد مهدی مرادی خلج

چکیده


منطقه جنوب شرقی ایران صحنه رقابتهای روس و انگلیس در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود. قصد روسیه تحت فشار گذاشتن بریتانیا با هدف نزدیک شدن به هند و قصد انگلیس به وجود آوردن منطقه حائل و سد دفاعی برای محافظت از هند بود. تاسیس کنسولگریهای دولتهای رقیب در مجاورت منطقه مورد نظر از جمله اقدامات رقابتی دو قدرت بود تا اهداف و مطامع دولتهای متبوع خود را تامین نمایند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای و اسناد در پی پاسخ به این سؤال بود که اهداف و کارکردهای کنسولگریهای انگلستان در کرمان و سیستان چه بوده است؟ یافتههای پژوهش حاکی از آن است که رویکرد انگلیس در جنوب شرق ایران رویکردی نظامی بود. در کرمان 80 درصد و در سیستان 85 درصد کنسولها و نمایندگان کنسولی انگلیس از نظامیان بودند. در دوره فعالیت کنسولگری انگلیس در کرمان، تراز تجاری کرمان با هند و اروپا بر اساس اسناد کنسولی از ارقام بسیار پائین منفی 60/83- درصد در سال 1907-1906م/1325-1324ق، به بیش از 53 درصد در سال 1913-1912م/1332-1331ق رسید. با تأسیس کنسولگری سیستان نیز جهشی 89 درصدی در تجارت این منطقه با هند پدید آمد.

 

Abstract

In the nineteenth and early twentieth centuries, south east of Iran was the place for British and Russian competition. The objective of Russia was to pressure Britain for advancing towards India. On the other hand, the objective of Britain was to create a buffer zone and defensive wall for protection of India. Adjacent establishments of British and Russian consulates in the region were some of the competitive elements, exercised by the both governments, facilitating their corresponding objectives and interests. Through utilization of descriptive- analytical method and library resources and documents, this investigation is administered. The main question is, "What were the purposes and functions of British consulate in Kerman and Sistan?" The findings suggest that the approach of British in south east of Iran was militaristic. The research shows that 80% of staff members of consulate representatives in Kerman and 85% of staff members of consulate representatives in Sistan acquired militaristic legal personalities. In the course of activities of the British consulate in Kerman, the trade balance between Kerman and India-Europe increased from -83/60% in 1906-1907 to 53% in 1912-1913. By the establishment of the consulate in Sistan, the trade balance of the province with India increased to 89%.

Keywords: Iran, Consulate, Britain, Russia, Kerman, Sistan.


واژگان کلیدی


ایران، کنسولگری، انگلیس، روسیه، کرمان، سیستان.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. مترجمان کاظم فیروزمند و حسن شمس‌آوری و محسن مدیرشانه‌چی. تهران: نشر مرکز، 1377.##آدمیت، فریدون. ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران. تهران: پیام، 2535. ##آشوری، داریوش. دانشنامه سیاسی. چاپ بیست و یکم، تهران: مروارید، 1391. ##آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران از تاسیس تا انقراض قاجاریه، ج1. چ3. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی. تهران: موسسه انتشارات عطائی، 1373. ##اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان صنیع‌الدوله. تاریخ منتظم ناصری، ج3. تصحیح محمد اسماعیل رضوانی. تهران: دنیای کتاب، 1367. ##براون، ادوارد گرانویل. یک سال در میان ایرانیان. ترجمه مانی صالحی علامه. تهران: نشر اختران، 1384. ##برومند، صفورا. سر كنسولگري بريتانيا در بوشهر 1332‏-‏ 1177.ق ، 1914‏-‏ 1763م. تهران: مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت امور خارجه، 1381. ##برومند، صفورا . «سرکنسولگری بریتانیا در بوشهر،» نشریه تاریخ روابط خارجی. سال اول. شماره 1. زمستان 1378. 48-31. ##برومند، صفورا . کنسولگری بوشهر و تجارت اسلحه در خلیج فارس،» نشریه تاریخ روابط خارجی. سال سوم. شماره 10. بهار 1381، 86-75. ##پازارگاد، بهاءالدین. مکتب‌های سیاسی. چ3. تهران: انتشارات اقبال، 1343##پالمر، رابرت رُزول. تاریخ جهان نو. ج2. چ4. ترجمه ابوالقاسم طاهری. تهران: امیرکبیر، 1383. ##تلگرافچی فرنگی. «سفرنامه تلگرافچی فرنگی.» معرف ایرج افشار. فرهنگ ايران زمين. شماره 19. 1352. ص260-183. ##رابینو، لوئی. دیپلمات‌ها و کنسول‌های انگلیس در ایران. ترجمه غلامحسین میرزا صالح. تهران: نشر تاریخ ایران، 1363. ##رونوون، پی‌یر. تاریخ روابط بین‌الملل در قرن نوزدهم، ج2. ترجمه قاسم صنعوی. مشهد: آستان قدس رضوی، 1370. ##ساعی، احمد. نظریه‌های امپریالیسم. تهران: قومس، 1376. ##سالار بهزادي، عبدالرضا. بلوچستان در سالهاي 1307 تا 1317ق. تهران: بنياد موقوفات دکتر محمود افشار، 1384. ##سایکس، سرپرسی مالزورث. تاریخ ایران. ج2. چ8. ترجمه محمدتقی فخر داعی گیلانی. تهران: دنیای کتاب، 1389. ##سایکس، سرپرسی مالزورث . سفرنامه سایکس. ترجمه حسین سعادت نوری. چ2. تهران: ابن سینا، 1336. ##سعیدی سیرجانی، علی اکبر. وقایع اتفاقیه: مجموعه گزارشهای خفیه نویسان انگلیس در ولایات جنوبی ایران از سال ۱۲۹۱ تا ۱۳۲۲ قمری. به کوشش علی اکبر سعیدی سیرجانی. تهران: نشر آسیم، 1383. ##سیاح، حمید. خاطرات حاج سیاح یا دوره خوف و وحشت، تصحیح سیف‌الله گلکار. چ2. تهران: امیرکبیر، 2536. ##فوران، جان. مقاومت شکننده. ترجمه احمد تدین. چ6.تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1385. ##کاظم‌زاده، فیروز. روس و انگلیس در ایران( 1914-1864). ترجمه منوچهر امیری. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی با همکاری انتشارات فرانکلین، 1354. ##کاووسی عراقی، محمد حسن. فهرست اسناد مکمل قاجاریه، جلدهای 38-31. تهیه و تنظیم محمد حسن کاووسی عراقی. تهران: مرکز اسناد و خدمات پژوهشی وزارت خارجه، 1382. ##کرزن ، جرج. ن. ایران و قضیه ایران. ج1، ج2. چ4. ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: علمی و فرهنگی، 1373. ##کمالی، مریم. «اسناد پارلمانی انگلستان(2) کرمان 1904-1902م.» مجله اسناد بهارستان. سال1. ش2. تابستان 1390. ص 348-333. ##کمالی، مریم . «اسناد پارلمانی انگلستان(3) کرمان 1906-1904م.» مجله اسناد بهارستان. س1. ش3. پائیز 1390. ص 370-359. ##کمالی، مریم . «اسناد پارلمانی انگلستان(5) کرمان 1912-1909م.» مجله اسناد بهارستان. س2. ش5. بهار 1391. ص387-353. ##کمالی، مریم . «اسناد پارلمانی انگلستان(6) کرمان 1913-1912م.» مجله اسناد بهارستان. دورۀ جدید. ش1. بهار 1392. ص 174-159. ##کمالی، مریم . «اسناد پارلمانی انگلستان(7) کرمان 1914-1913م.» مجله اسناد بهارستان. دوره جدید. ش2. تابستان 1392. ص 132-107. ##گریوز، رز. «روابط ایران با بریتانیای کبیر و هندوستان- بریتانیا 1921-1798م.» تاریخ ایران کمبریج (دوره افشار، زند و قاجار). چ2. به سرپرستی پیتر آوری. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: جامی، 1388. ص430-366. ##گریوز، رز . «موقعیت سیستان در خط مشی بریتانیا در برابر مرزهای هندوستان.» ترجمه معصومه ارباب. مجله تاریخ روابط خارجی. س2. ش 5 و 6. زمستان 1379و بهار1380. ص 68-39. ##لنزوسکی، جورج. رقابت روسیه و غرب در ایران. چ2. ترجمه اسماعیل رائین. تهران: انتشارات جاویدان، 2536. ##محمود، محمود. تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم، ج1، ج5 ، ج7. تهران: انتشارات اقبال، 1361. ##میرزا رضا مهندس. سفرنامه. به کوشش مجید نیک‌پور. کرمان: مرکز کرمان شناسی، 1386. ##وزیری کرمانی، احمدعلی خان. تاریخ کرمان(سالاریه). ج2. چ3. تصحیح باستانی پاریزی. تهران: انتشارات علمی، 1364. ##هابسبام، اریک. صنعت و امپراتوری. مترجم عبدالله کوثری. تهران: نشر ماهی، 1387. ##هابسبام، اریک . عصر امپراتوری 1914-1875. چ3 (اول ناشر). ترجمه ناهید فروغان. تهران: کتاب آمه، 1392. ##هدایت، رضاقلی خان. تاریخ روضه-الصفای ناصری. ج 9 بخش دوم. چ2. تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر. تهران: اساطیر، 1385. ##همت کرمانی، محمود. تاریخ مفصل کرمان. چ7. تهران: انتشارات گلی، 1389. ##یاپ، م. ا. «دو مورخ انگلیسی تاریخ‌نگاری ایران.» تاریخ‌نگاری در ایران. چ2. ترجمه و تالیف یعقوب آژند. تهران: نشر گستره، 1388. ص 233- 215.##Chirol, Sir V. The Middle Eastern Question or Some Political Problems of Indian Defense. London: J. Murray, 1903.##Floyer, Ernest Ayscoghe. Unexplored Baluchistan, Mekran, Bashkurd, PERSIA, Kurdistan, and Turkey. London: Griffith & Farran,1882. ##Kinneir, John MacDonald. Geographical Memoir of the Persian Empire. London: Cox and Baylis, 1813. ##Landor, Arnold Henry Savage. Across Coveted Lands, or a Journey from Flushing to Calcutta Overland. 2 Vols. New York: Charles Scribner Sons, 1903. ##Diplomatic and Consular Reports Persia. Report for the Year 1906-07 on the Trade of the Kerman Consular District. No 3839 annual series. London: Harrison and Sons, 1907. ##Diplomatic and Consular Reports Persia. Report for the Year Ending March 20 1908 on the Trade of the Kerman Consular District. No 4087 annual series. London: Harrison and Sons, 1908.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.