palette
وظایف وکارکرد حکّام ایالات و ولایات در دوره قاجاریه
زهرا قلاوند

چکیده

قلمرو حکومت قاجاریه از  لحاظ سیاسی به ایالات و ولایات تقسیم بندی میشد. در رأس هرم قدرت در ایالات و ولایات، شخص حاکم قرار داشت. حکّام غالباً از میان شاهزادگان و هر از گاهی از متنفذین محلی و یا شخصیت های نظامی یا دیوانی تعیین میشدند. در نتیجه در برخی موارد با توجه به جایگاهشان تفاوت هایی در میزان اختیارات ایشان به چشم میخورد. با این حال غالباً حکّام دارای کارکردها و وظایف یکسانی بودند. در این مقاله با اتّکا به منابع این دوره به بررسی چگونگی وظایف و کارکردهای حکّام و میزان اهمیّت این وظایف از دیدگاه حکومت مرکزی پرداخته میشود. دستاوردهای تحقیق نشان میدهد که کارکردهای حکّام در سه حوزه: سیاسی ـ اداری، مالی ـ اقتصادی و نظامی قابل تفکیک است. در این میان تأمین امنیت و سرکوب شورش ها با هدف حفظ اقتدار حکومت مرکزی، اخذ مالیات و تأمین نیروی نظامی از مهمترین وظایف حکّام محسوب میشد .این سه وظیفه به عنوان عامل بقای حکّام نقش مهمی را در این دوره ایفا میکرد.

Abstract

According to political aspects of the period, the territories of the Qajar dynasty were divided into several states and provinces. The ruler was at the top of the pyramid of power of states and provinces. Rulers often were determined from princes, influential persons or military and tribunal personnel. In some cases, due to differences of political positions of each appointment, a series of authoritative disagreement and discontent emerged. Nevertheless, rulers were appointed with similar functions and duties. In this article, we examine the functions and duties of rulers and the extent of importance of these duties in reference to the central government of the period. The results of this research show that we can discriminate the functions of rulers in three categories. These categories are: political, administrative and economical. The most important duties of rulers were preservation of security and repression of revolutions with the aim of keeping the authoritative legitimacy of the central government. Furthermore, Tax collections and utilization of militaristic reinforcements were some of the procedures with which rulers maintained repressive order in the period. Generally, political, administrative and financial duties, which have been exemplified earlier, were considered to be the agents that made the survival of the central government possible.

Key words: Iran, Qajar Dynasty, Rulers of the States and Provinces.

واژگان کلیدی
ایران، قاجاریه، حکّام ایالات و ولایات.

منابع و مآخذ مقاله

آدمیت، فریدون و هما ناطق. افکار اجتماعی و سیاسی واقتصادی در آثار منتشر نشده دوره قاجار. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1356.##احتشامی، منوچهر. خوزستان و لرستان در عصر ناصری به روایت فرمانهای ناصر الدین شاه. تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر، 1383. ##اردلان، خسرو محمد بن منوچهر. لب التواریخ: تاریخ اردلان. تهران: کانون خانوادگی اردلان، 2536. ##اعتماد السلطنه، محمد حسن خان. تاریخ منتظم ناصری. ج 3 . تصحیح اسماعیل رضوانی. تهران: دنیای کتاب، 1376. ##اعتماد السلطنه، محمد حسن خان. روزنامه خاطرات. با مقدمه و فهارس ایرج افشار. تهران: امیر کبیر، 1350. ##اعتماد السلطنه، محمد حسن خان. صدر التواریخ. به کوشش محمد مشیری. تهران: روزبهان، 1357. ##اعتماد السلطنه، محمد حسن خان. مرات البلدان. ج 2و3. تصحیح عبدالحسین نوایی و میر هاشم محدث. تهران: انتشارات دانشگاه تهران،1367. ##افضل الملک، غلامحسین. افضل‌التواریخ. به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدونیان. تهران: نشر تاریخ ایران، 1361. ##اولیویه، گیوم آنتوان. سفرنامه اولیویه. ترجمه محمد طاهر میرزا. به تصحیح غلامرضا ورهرام. تهران: اطلاعات، 1379. ##بابانی، عبدالقادر بن رستم. سیر الاکراد در تاریخ جغرافیای کردستان. به کوشش محمد یوسف رئوف توکلی. تهران: توکل، 1377. ##بیانی، خانبابا. پنجاه سال تاریخ ایران. ج4، 5 و6. تصحیح غلامرضا ورهرام. تهران: نشر علم، 1375. ##بت، چارلز ادوارد. سفرنامه خراسان وسیستان: شرح سفر کلنل بیت به ایران و افغانستان. ترجمه قدرت الله روشنی و مهرداد رهبری. تهران: یزدان، 1365. ## تلگرافات سپهسالار (خط تبریز ). به کوشش محمود طاهر احمدی. تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی، 1370. ##چریکف، مسیو. سیاحت نامه. ج2. ترجمه آبکار مسیحی. به کوشش علی اصغر عمران. تهران: امیر کبیر، 1379. ##حسینی فسایی، میرزا حسن. فارسنامه ناصری. ج1. به کوشش منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر،1382. ##خاوری شیرازی، فضل الله. تاریخ ذوالقرنین. ج 1.به کوشش ناصر افشار. تهران: اهل قلم، 1381 . ##خورموجی، محمد جعفر. تاریخ قاجاریه: حقایق الاخبار ناصری. به کوشش حسین خدیو جم. تهران: زوار، 1344. ##دروویل، گاسپار، سفر در ایران. ترجمه منوچهر اعتماد مقدم. تهران: شباویز، 1370. ##راولینسون، هنری کریزک. سفرنامه راولینسون: گذر از ذهاب به خراسان. ترجمه اسکندر امان الهی بهاروند. تهران: آگاه، 1362. ##ساروی، فتح الله بن محمد تقی. احسن التواریخ یا تاریخ محمدی. به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد. تهران: امیرکبیر، 1371. ##سپهر، محمدتقی. ناسخ التواریخ. به کوشش جمشید کیانفر. تهران: اساطیر، 1377. ##سنندجی، شکرالله بن عبدالله. تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان. تصحیح حشمت الله طیبی. تهران: امیر کبیر، 1366. ##سیاح محلاتی، محمدعلی. خاطرات حاج سیاح یا دوره خوف و وحشت. به کوشش محمد سیاح. تهران: ابن سینا ،1346##فریزر، جیمز. سفرنامه فریزر معروف به سفرنامه زمستانی. ترجمه منوچهر امیری. تهران: توس، 1364 . ##کرزن، لرد ناتانیل. ایران وقضیه ایران. ج 1 و 2. ترجمه وحید مازندرانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1363. ##گرمرودی، میرزا عبدالفتاح. سفرنامه ممسنی. تهران: اشرف،1356. ##لمتون، آن کاترین سواینفورد . ایران در عصر قاجار. ترجمه حسین فصیحی. تهران: انتشارات جاوید خرد، 1375. ##مردوخ کردستانی، محمد. تاریخ کردستان. تهران: کارنک، 1379. ##مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری ایران در دوره قاجار. تهران: زوار، 1371. ##ملکم، سرجان. تاریخ ایران. ترجمه اسماعیل حیرت. تهران: فرهنگسرا،1362. ##موریه، جیمز جاستی نین. سفرنامه جیمز موریه. ج 1. ابوالقاسم سری. تهران: توس،1386. ##ناصرالدین شاه قاجار، سفرنامه عراق عجم، به انضمام تاریخ و جغرافیای عراق عجم. تهران: اطلاعات .1376. ##نائینی، محمد جعفر. جامع جعفری. به کوشش ایرج افشار. تهران: انجمن آثار علمی ،1352. ##وزیری کرمانی ، احمد علی خان . جغرافیای کرمان. به کوشش محمد ابراهیم باستانی پاریزی. تهران: ابن سینا، 1354. ##هدایت، رضاقلی خان. تاریخ روضه الصفای ناصری. تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر. تهران: اساطیر، 1380. ##وقایع نگار کردستانی، علی اکبر. حدیقه ناصری و مرآت المظفر جفرافیا و تاریخ کردستان. تصحیح محمد رئوف توسلی. تهران: توکلی، 1381. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه. نمره 99. پنج شنبه 12 ربیع الاول سال 1269. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 12. جمعه بیست و دوم جمادی الثانی 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 287. پنج شنبه 28 ذیقعده 1272. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 277. پنج شنبه 17 رمضان 1272. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه. نمره 19. شعبان 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه. نمره 1. جمعه 5 ربیع الثانی 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 49. پنج شنبه 16 ربیع الاول 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 111. پنج شنبه بیست و دوم جمادی الاول 1269. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 5 . سوم جمادی الاول 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 2. جمعه یازدهم شهر ربیع الثانی 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 16. جمعه بیست و یکم شهر رجب 1267. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 307. ربیع الثانی 1273. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 277. پنج شنبه 17 رمضان 1272. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 193. پنج شنبه 19 محرم1271. ##روزنامه وقایع الاتفاقیه . نمره 118. پنج شنبه 20 جمادی الاولی سال 1269. ## مجموعه اسناد سازمان اسناد وکتابخانه ملی ایران، اسناد شماره 890/295، 1100/291، 5320/296 ، 443/295، 214/296، 8734/296، 17205/97/293.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.