palette
نقش روحانیت شیعه در نهضت مشروطه (مطالعه موردی نقش علامه میرزا محمدحسین نایینی غروی)

چکیده

نهضت مشروطیت ایران یکی از وقایعی بود که در تاریخ ایران دوره ی قاجار روی داد و بالاترین تحول را در شئون سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران به وجود آورد و حکومت های شاهنشاهی و استبدادی را که از تشکیل اولین دولت ایرانی یعنی مادها تا دوران قاجار در ایران فرمانروایی می کرد واژگون نمود و هدفش آن بود که قدرت پادشاه را محدود و مقید به قانون اساسی نماید و حکومت ملی را که پایه اش بر روی فلسفه نوین و رشد فکری و تعقل و آزادی و عدالت است برقرار سازد و آزادی عقیده و تساوی حقوق افراد و حکومت مردم بر مردم را در ایران استوار کند وتقدیرات ملک و ملت را به خود مردم سپارد و مردم را در وضع قوانین مناسب با اخلاق و صلاح جامعه مختار و آزاد نماید. این نهضت نتیجه تعامل، هم فکری عوامل فکری داخلی و محصول فکری اصلاحگران، روحانیون و روشنفکران وبه پیروی از این عوامل به وجود آمدن روزنامه ها و انجمن ها بود که هرکدام از این عوامل فکری داخلی سهمی عمده در نهضت مشروطه داشتند. نخستین پایه های نهضت مشروطیت به رهبری روحانیون و همراهی مردم در نهضت تنباکو بنیان نهاده شد و پیروزی در این نهضت بود که زمینه مقدمات نهضت مشروطه و نهضت های اسلامی فراهم نمود. روحانیون به عنوان گروه مرجع بعد از نهضت تنباکو، در مهاجرت صغری و مهاجرت کبری رهبری مردم را بر علیه استبداد داخلی حکومت قاجار و استعمار خارجی بر عهده گرفتند و بدون هیچ گونه چشم داشتی تا به ثمر نشستن نهضت مشروطه برای محدود نمودن قدرت پادشاه و آگاهی و بیداری مردم و آشنا نمودن آنها به حقوق و وظایف خود تلاش نمودند. نگارنده در این پژوهش سعی دارد که به نقش روحانیت شیعه و بویژه نقش علامه میرزا محمدحسین نایینی در نهضت مشروطه بپردازد.

واژگان کلیدی
روحانیت شیعه، نهضت مشروطه، علامه میرزا محمدحسین نایینی

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

آجودانی، ماشاءالله،1383، مشروطه ایرانی، چاپ هشتم، تهران، نشراختران.

آق‍ا ب‍زرگ‌ ت‍ه‍ران‍ی، محمدمحسن،1362‌، ت‍رج‍م‍ه‌ ه‍دی‍ه‌ ال‍رازی‌ ال‍ی‌ الام‍ام‌ ال‍م‍ج‍دد ال‍ش‍ی‍رازی، تهران، نشر وزارت ارشاد اسلامی.

آقابخشی، علی و مینو افشاری‌راد، 1374، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.

اشرافی، مرتضی، بی تا، کارشناس مسایل سیاسی فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی شماره 25.

امین، سیدمحسن،1403، اعیان‌الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.

امینی، علیرضا، ابوالحسن شیرازی، حبیب الله،1385، تحولات سیاسی-اجتماعی ایران (از قاجاریه تا رضاشاه)، تهران، قومس.

آوری، پیتر،1373، تاریخ معاصر ایران «تاسیس تا انقراض سلسله قاجاریه»، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، نشر عطایی.

براون، ادوارد گرانویل، 1333، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، تهران، کویر.

بشیری، احمد،1363، گزارش های سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری در باره انقلاب مشروطه ایران، جلدیک، تهران، پرواز.

ترکمان، محمد، 1362، مجموعه‌ای از رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامه شیخ فضل‌الله نوری، ج دوم، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.

حائری، عبدالهادی،1360، تشیع و مشروطیت در ایران، تهران، نشر امیر کبیر.

حائری، عبدالهادی،1364، تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.

حقیقت، سیدصادق، بهمن 1390، از نقد استبداد تا توجیه مشروطه (کواکبی و نائینی و مسأله تحدیدقدرت) »، ماهنامه علوم انسانی (بخش کتاب نامه)، سال دوم، شماره 19،30 بهمن.

درخشه، جلال، پاییز و زمستان 1384، نسبت قانون و شریعت در اندیشه ی سیاسی علامه میرزای نایینی، دو فصلنامه دانش سیاسی، شماره دوم.

داوودی، مهدی، 1372، عین الدوله و رژیم مشروطه، تهران، امیرکبیر.

دوانی‌، علی‌،1377، نهضت روحانیان ‌ایران، جلدیک، تهران، مرکز اسناد انقلاب ‌اسلامی.

دولت آبادی، یحیی،1362، حیات یحیی، جلددوم، تهران، انتشارات فردوس.

رفیع و عباس زاده مرزبالی، (ح وم.) حسین ومجید. (1394، پاییز) علامه میرزا نائینی ودفاع ازحکومت مشروطه، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال هشتم، شماره 29.

سایکس، سرپرسی،1370، تاریخ ایران، جلد دوم، ترجمه سید محمد تقی فخر داعی گیلانی، بی جا، نشر دنیای کتاب.

شیرخانی و رضایی، علی و مرتضی،1390، نقش روحانیت در انقلاب مشروطه، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 25.

شعبانی، رضا، ۱۳۸۰، مروری کوتاه بر تاریخ ایران از آغاز زمان مادها تا پایان دوره قاجاریه، تهران، سخن.

علویان، مرتضی، 1383، روحانیت و جامعه‌پذیری سیاسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.

علیخانی و همکاران، علی اکبر،1390، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی.

عمید‌زنجانی، عباسعلی، 1381، نهضت اسلامی ایران - علل مسائل و نظام سیاسی، قم، نشر معارف.

فیرحی، داود،1391، فقه و سیاست در ایران معاصر، تهران، نشر نی.

قادري، حاتم، 1385، اندیشه هاي سیاسی در اسلام و ایران، تهران، سمت.

کسروی، احمد،1363، تاریخ مشروطه ایران، جلداول، چاپ شانزدهم، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.

کواکبی، عبدالرحمن، 1363، طبایع الاستبداد و مصارع الاستعباد، تصحیح محمدجواد صاحبی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

مجیدکفایی، عبدالحسین،1358، مرگی درنورزندگانی ملامحمدکاظم خراسانی، تهران، زوار.

ملک زاده، مهدی،1371، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلددوم، تهران، علمی.

میراحمدی، منصور، بهار 1392، آخوندخراسانی، فقه وامرسیاسی، فصلنامه سیاست، مجله ی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره چهل وسه، شماره یک.

ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی،1371، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.

نایینی، میرزا محمدحسین،1361، تنبیه الامه و تنزیه المله، مقدمه و توضیحات سید محمود طالقانی، چاپ هشتم، تهران، شرکت سهامی انتشار.

ورعی، سیدجواد،1382، پژوهشي در انديشه سياسي نائيني، دبيرخانه مجلس خبرگان رهبري، قم.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.