دانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221Theoretical Narrative of the Nature of the Iranian state before the Constitutional Revolutionخوانشهای نظری از بنیاد دولت پیشامشروطگی در ایران12694243FAمحمدعلیاکبریدانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20150517Inquiry into the nature of the Iranian state is one of the most important issues for researchers about the state. One reason why researchers pay attention to this issue is probably the crises which the rising state underwent at the transition to the new type of constitutional state in Iran. Although these efforts mostly rely on the notorious western typology of narrative found in Russian Marxist conventional literature, understanding this theory is an important step in the reassessment of the foundations of the state under the Ghajari dynasty. In the present article, three theoretical approaches are examined; the Marxist approach, the Iranian despotism’s approach and Weber’s theory of Sultanismپرسش از محتوا و بنیادهای دولت ایران در عصر پیشامشروطگی، یکی از مهمترین موضوعاتی است که پژوهشگران حوزۀ دولت در ایران با آن رو به رو هستند. یکی از دلایل مهم توجه جدی پژوهشگران به این مقوله، احتمالاً، بروز بحران در این دولت و برآمدن مشروطه و گذار به نوع جدید دولت در ایران بود. گرچه بیشتر این کوششها با تکیه برالگوی مرسوم مألوف در نوع شناسی غربی، خصوصاً ادبیات چپ، صورت پذیرفته است، با این حال شناخت این تکاپوهای نظری، گام مهمی در بازشناسی بنیاد حکومت قاجاری تلقی میشود. در مقالهی حاضر، باز خوانی نگرشهای نظری در سه گروه اصلی صورت میپذیرد که به ترتیب عبارتند از؛ رویکرد مارکسیستی، رویکرد استبداد ایرانی و رویکرد سلطانیزم وبری.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94243_35654af367f125d3798f1b60e1e7ac91.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221The Ottoman's Strategy in Constructing the Don ـ Volga Channelاستراتژی امپراتوری عثمانی از پروژۀ حفر کانال دُن ـ ولگا274294234FAمحمد تقیامامی خوییاستادیار گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ریJournal Article20150517ing sixteenth century, the Russian dominance extended throughout Asia, the north of the Black Sea and the Caspian Sea, where the population were all Muslims. The Ottomans had the idea of constructing a channel from the Don River to the Volga, in order to easily have contact with the Turkish Muslims and obtain their support against the Russians and open a new front against Iran in Caspian Sea. But the Russians forestalled and occupied the cities of Ghazan, Astarkhan and the basin of Volga and advanced into Caucasus and were able to divide the Muslims in those regions. The Ottomans endeavored to counteract the Russian moves in the Caucasus but was obliged to discard the plan because they were occupied in central Europe and were having internal difficulties. This paper intends to discuss the Ottomans' policy against the Russians in those regions and the consequences of their failure.در قرن شانزدهم میلادی، سلطه روسیه در آسیا، شمال دریای سیاه و شمال دریای خزر که اقوام آن مسلمان بودند، گسترش یافت. عثمانیان در این ایده بودند که کانالی از رودخانۀ دُن به رودخانۀ ولگا حفر کنند تا با فتح استراخان و با کمک مسلمانان ترکستان راه پیشروی روسها را به سوی دریای خزر سد کند و جبههای از پشت سر علیه ایران باز کند. اما روسیه پیشدستی کرد و با تصرف شهرهای غازان و استراخان و حوضۀ ولگا و پیشروی در قفقاز، در میان مسلمانان این مناطق جدایی انداخت. عثمانی تلاش کرد تا حرکات روسها را در قفقاز مانع شود. اما، به علت گرفتاریها در اروپای مرکزی و مشکلات داخلی این نقشه را کنار گذاشت. این مقاله درنظر دارد سیاست عثمانی علیه روسیه در آن قلمرو و نتایج ناکامیاش را بررسی کند.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94234_1d392d6cd50709b355aa35602cb1b7cc.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221Two Anonymous Iranian Zaydi Historiographers: Abu alAbbas al-Hasani and Ali ibn Bilal Amuliدو مورخ گمنام زیدی ایرانی: ابوالعباس حسنی و علی بن بلال آملی436394230FAسید هاشمآقاجریدانشیار گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرسمحمد کاظمرحمتیدانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تربیت مدرسJournal Article20150517The revolt of Zayd ibn Ali and the rise of the Zaydi movement encouraged some Zaydi scholars in Iraq and Hejaz to devote parts of their scholarly output to early Zaydi history. These historical works are primarily monographs and it was out of this tradition that the Zaydi hagiography has been developed. As this tradition aimed first and foremost at laying a legitimate ground for the advent of the Zaydi sect, the Zaydi tradition of historiography is proved to be based on certain paradigms. A study of 'Abu al-'Abbas al-Hasani's Kitab al-masabih shows how the historiography of the Zaydiyya, a marginalized trend within the Islamic community, had been under the heavy influence of its founding-fathers' polemical and theological approach to concepts such as the Islamic community and its salvation and iniquity.قیام زید بن على و شکل گیری زیدیه، عالمان زیدى مذهب عراق و حجاز را به تدوین آثاری تاریخی واداشت. در گام نخست، این اخبار تاریخی در آثارى تک نگارانه تدوین شد و سپس، تلفیق این آثار، به سنت طبقاتنگاری انجامید. اما، از آنجا که هدف از تاریخ نگاری در این جریان، همچون دیگر جریان های حاشیهای، نشان دادن مشروعیت جریان به عنوان تداوم راستین امت بوده، صورت خاصی به تاریخ نگاری زیدیه دادهاست. بررسی کتاب المصابیح نوشتۀ ابوالعباس حسنی، نشانگر این مطلب است که تاریخ نگاری جریانهای حاشیهای، به نحو بارزی، حاصل نگاه کلامی و تحلیل آنها از مفهوم امت و نظر آنها در باب رستگاری و ضلالت امت است.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94230_19e5c5a357377f87f5f5841ac11e6bbd.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221Historical Etymology of the Word "Village" in Iranواژهشناسی تاریخی دِه و روستا در ایران658894223FAحسنباستانی راداستادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی0000-0002-7732-7904Journal Article20150517Village has an ancient background in Iran and this background has caused the related words and concepts to be various and widespread. Research about the types, meanings, and diversity of these terms is essential for fundamental knowledge and the evolution of villages in Iran. The background of the village and village life in Iran had an effect on the diversity of the words that are associated with this concept. Because of this, the aim of this research is to find out which words with which kinds of backgrounds have been used to mean "village"? The variety of these words and their usages presumes that by means of historical etymology of the word "village" we can pave the way for historical research in this case. Thus, this research is carried out by means of the historical method and historical etymology.دِه در ایران پیشینهای کهن دارد و همین پیشینه باعث شدهاست که واژهها و مفاهیم در ارتباط با آن، در تاریخ و فرهنگ ایران، گوناگون و گسترده باشد. پژوهش در انواع، معنا، و گستردگی این واژگان برای شناخت بنیادی و سیر تحولات روستا در ایران ضروری است. پیشینۀ دهِنشینی در ایران در گستردگی واژههایی که این مفهوم را تداعی کنند تأثیر داشتهاست. از این رو، پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه واژگانی با چه پیشینهای به معنی دِه یا روستا در ایران به کار رفتهاند؟ تعدد این واژگان و کاربرد برخی از آنها نشان میدهد که از طریق واژهشناسی تاریخی دِه میتوان زمینهای برای پژوهش تاریخی در این باره فراهم آورد. از این رو، با بهره گرفتن از روش تحقیق تاریخی و واژهشناسی تاریخی، این پژوهش انجام گرفتهاست.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94223_ec1e28dc996e7d39d7535a730ead176e.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221Electing of the King in the Sassanid Period: A Study on the Process of King Electing in Letter of Tansar to Ghōšnasbشاه گُزینی در دورۀ ساسانیان؛ فرآیند شاه گُزینی در نامۀ تنسر به گُشنسپ8911594215FAشهرامجلیلیاناستادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران0000-0002-1536-5489Journal Article20150517Despite the increasing number of studies dealing with the history and culture of Sassanid Iran, there are but a few mentions of the process during which a Sassanid king was elected, so the question of succession under this dynasty has been overlooked. In historical accounts of those periods when the power of the central government of the Sassanid dynasty was at its height, the kings chose to elect their successors when they were still alive, while during the periods of decline, kings used to be elected through the intervention of the nobles, royal families, and a notable body of electors who gave member of the king’s family the right of accession. However in Letter of Tansar to Ghōšnasb, the questoin of the succession of Sassanid kings is reported differently from the records in other historical accounts. In Letter of Tansar, mowbedān mowbed (the high priest), dabīrbed (chief secretary), and spāhbed (general), have been called the electors of Sassanid kings. This study aims at finding an acceptable answer to the contradiction between the report of the Letter of Tanssar and other historical accounts, rather than calling this process of succession reflected in Letter of Tanssar as "faked."با وجود پژوهش های گُسترده ای که دربارۀ تاریخ و فرهنگ ساسانیان انجام گرفته است، تا کنون تنها به گونه ای شتاب زده به شیوۀ شاه گُزینی در دستگاه پادشاهی ساسانیان اشاره شده و هنوز این موضوع تا اندازۀ زیادی ناشناخته و ابهام آلود ماندهاست. گزارش های تاریخی نشان می دهد که در دورۀ نیرومندی دستگاه پادشاهی ساسانی، پادشاهان پیش از مرگ خود شاهزاده ای را به عنوان ولیعهد تعیین می کرده اند، و در دورۀ ناتوانی آن خاندان، بزرگان و اشراف و هموندان خاندان های نژادۀ شاهنشاهی در گردهمآیی خود، به خواست خویش هموندی از تُخمۀ ساسانی را به تخت شهریاری می نشانده-اند. در نامۀ تنسر به گُشنسپ، شاه گُزینی ساسانی به شیوه ای دیگرگونه و ناهمخوان با گزارشهای تاریخی دیگر بازتاب یافتهاست، و موبدان موبد، دبیران مهشت و سپاهبد سپهبذان، شاه گُزینان همیشگی دورۀ ساسانی خوانده شده اند. در این مقاله، کوشش خواهد شد که به جای «ساختگی» خواندن شیوۀ شاه گُزینی بازتاب یافته در نامۀ تنسر به گُشنسپ، پاسخی پذیرفتنی تر به این ناهمخوانی و ناسازگاری گزارش نامۀ تنسر با دیگر نوشته های تاریخی داده شود. واژگان کلیدی: ساسانیان، شاهگُزینی، نامۀ تنسر، خسرو انوشیروان.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94215_c3a896c1ea45c72ea292837c22e932d5.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221The Revolts of the Khavarej in the Period of Haroun AlRashidقیامهای خوارج در روزگار هارونالرشید11713894206FAسیدابوالقاسم فروزانیدانشیار گروه تاریخ دانشگاه شیرازJournal Article20150517In the reigning age of Haroun Al-Rashid, there occurred various uprisings and revolts with different motives, and establishing independent governments, separated some parts of the Abbasid territory. During this time, the ongoing uprisings of the Khavarej in various parts of Haroun's land can be considered as the most significant event of his time. The question presented in this article is which factor was the most influential in the ongoing occurrence of armed revolt by the Khavareji during the reign of Haroun? In response to the above question, Haroun's tyranny disguised as caliphate and the unjust conduct of his greedy subjects are considered the major factors in the Khavareji's revolts against Haroun.در دوران خلافت هارونالرشید (193-170ق)، قیامها و شورشهای گوناگونی روی داد و تشکیل حکومتهایی مستقل، قسمتهایی از قلمرو خلافت عباسی را از پیکرۀ آن جدا کرد. در این میان، قیامهای پی در پی خوارج در نواحی مختلف قلمرو هارون را میتوان در زمرۀ چشمگیرترین رویدادهای زمان او به شمار آورد. پرسش مطرح در مقالۀ حاضر، این است که چه عللی در وقوع جنبشهای مسلحانۀ مکرر خوارج در عهد هارون تأثیر داشتهاست؟ در پاسخ به این سؤال ، از شیوه حکومت اشرافی هارون که سلطنتی در پوشش خلافت بود و نیز عملکرد غیر منصفانۀ کارگزاران افزون طلب او، به عنوان علل اصلی قیامهای خوارج در قلمرو آن خلیفه، یاد شدهاست.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94206_cba07c1b950fe291562d1d3347c8430e.pdfدانشگاه شهید بهشتیمجله تاریخ ایران2008-73571120081221The Theoretical and Practical Status of the Iranian’s First Conceptions of Modern Civilization in Amir-Kabir’s Patterns of Modernizationنخستین دریافتهای ایرانیان از تمدن جدید و تأثیر نظری و عملی آن در الگوی نوسازی امیرکبیر13917094203FAقبادمنصوربختاستادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی0000-0003-1475-0008Journal Article20150517The appearance of modern civilization in Europe and the diffusion of this modern civilization through colonialism beyond the European border imposed modernization on eastern societies including Iran. However, this compelled modernization led to a mixed and dual civilization instead of a newly established one. This deficiency could not be resolved without voluntary modernization and a complete transfer of new civilization and it was not possible to transfer the new civilization without a specified theory and practical plan and pattern. The findings of this research show that Amir Kabir had a mental image and conception of the totality of a new civilization and his modernization efforts had been started based on a specific plan and pattern both theoretical and practical and his main goal was to establish a new civilization. Therefore, the failure of his efforts was not because of conceptual and cognitional deficiencies and problems of a new civilization, but it was because of the opposition and conquest of the defenders of the status quo and current affairs and also because of the opposition to modernization and an all aspects of modernization.ظهور تمدن جدید در اروپا و انتشار آن به ماورای اروپا از مجرای استعمار، به اجبار نوسازی را بر جوامع شرقی و از جمله ایران، تحمیل کرد. اما نوسازی اجباری به جای تأسیس تمدن جدید به دوگانگی و التقاط تمدنی منجر شد. رفع این نقیصه جز با نوسازی اختیاری و انتقال کامل تمدن جدید ممکن نبود. اما، انتقال تمدن جدید بدون الگو و طرح معین نظری و عملی ممکن نمیشد. یافتههای این تحقیق نشان میدهد که امیرکبیر از کلیت تمدن جدید درک و تصویر ذهنی مشخصی داشت و اقدامات نوسازانة او براساس الگو و طرح معینی در نظر و عمل آغاز و هدف اصلی او تأسیس تمدن جدید بود. اما، شکست اقدامات او نه به دلیل مشکلات و نقائص شناختی و ادراکی از تمدن جدید، بلکه، به علت غلبة مدافعان شرایط و مناسبات جاری و مخالفت آنان با اصلاحات و نوسازی همهجانبه بود.https://irhj.sbu.ac.ir/article_94203_2921eaf4bba4d2eeb04a843bbab9a8a7.pdf