نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، تهران، ایران

2 دانشگاه شهید باهنر کرمان؛ گروه تاریخگروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، تهران، ایران

10.48308/irhj.2024.234492.1294

چکیده

از میان رفتن غرور ملی ایرانیان از ابتدای دوران قاجار درنتیجه شکست‌های متعدد از روس و انگلیس، پیامدهای نابسامان ارتباط اقتصادی و سیاسی با آن‌ها و ضعف ساختاری سلسله قاجار در مقابله با چنین مشکلاتی، بسترهای فکری لازم برای روشنفکران را جهت یافتن علل ضعف و راه‌های برون‌رفت عقب‌ماندگی ایرانیان، مهیا نمود. ازجمله عوامل موردتوجه برخی از روشنفکران پیش از مشروطه در این زمینه، توجه به ناسیونالیسم باستان گرا بود. هرچند در دوران مشروطیت صورت غالب ناسیونالیسم وجهه‌ای ضد استبدادی و ضد استعماری یافت و رویکرد باستان‌گرایی آن به نسبت سابق کمرنگ گردید اما با پایان جنگ جهانی اول توجه به آن مجدد نضج یافت. با قدرت گیری پهلوی اول، ناسیونالیسم باستان گرا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ایدئولوژی‌های ملت ساز، موردتوجه عوامل حکومتی قرار گرفت. بر اساس چنین گفتمانی به تاریخ ایران دوران باستان و برخی مؤلفه‌های آن ازجمله توجه بر نقش شاه و عرب ستیزی تأکید گردید. تکوین اندیشه‌های کسروی در چنین زمانه‌ای صورت گرفت. پژوهش حاضر با روش تاریخی و با رویکرد توصیفی تحلیلی درصدد پاسخگویی به این پرسش است که کسروی به‌عنوان یک اندیشمند چه نگرشی به ترویج گفتمان ناسیونالیسم باستان گرا داشت ؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد کسروی ضمن علاقه به تاریخ ایران باستان و تلاش در راستای احیاء برخی سنت‌ها و آداب آن، با برخی از مؤلفه‌های افراطی باستان-گرایان چون تازی ستیزی، ضدیت با اسلام و یافتن سرچشمه تاریخی عقب‌ماندگی ایرانیان در شکست ایرانیان از اعراب و توجه به نژاد آریایی درافتاد و ترویج آن ها را از عوامل تضعیف انسجام ملی می‌دانست.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد کسروی ضمن علاقه به تاریخ ایران باستان و اندیشه ناسیونالیسم، متأثر از فضای سیاسی-اجتماعی دوران مشروطیت که رویکردی ضد استبدادی و ضد استعماری داشت، از تمامی مؤلفه‌های گفتمان ناسیونالیسم باستان گرا انتقاد و ترویج آن را از عوامل تضعیف انسجام ملی می‌دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing Kasravi's critical approach to archaic nationalism in the first Pahlavi period

نویسندگان [English]

  • mahdi asadi 1
  • parviz hossein talaee 2

1 History Department, Faculty of Letters and Human Sciences, Shahid Bahonar University of kerman, Kerman, Iran

2 History Department, Faculty of Letters and Human Sciences, Shahid Bahonar University of kerman, Kerman, Iran

چکیده [English]

The loss of Iranian national pride from the beginning of the Qajar era as a result of numerous defeats by Russia and England, the chaotic consequences of economic and political relations with them, and the structural weakness of the Qajar dynasty, provided the necessary intellectual foundations for intellectuals to find the causes of weakness and ways out of the backwardness of Iranians. . Among the factors considered by some pre-constitutional intellectuals in this field was attention to archaic nationalism. Although during the constitutional era, the dominant form of nationalism found an anti-authoritarian and anti-colonial face and its antiquarian approach became less than before, but with the end of the First World War, attention to it matured again. With Pahlavi I's rise to power, archaic nationalism as one of the most important nation-building ideologies was noticed by government agents. Based on such a discourse, the history of ancient Iran and some of its components were emphasized, including attention to the role of the Shah and anti-Arabism. The development of Kasravi's ideas took place in such a time. The findings of the research show that Kaseravi, while being interested in the history of ancient Iran and trying to revive some of its traditions and customs, with some of the extreme components of the antiquarians such as anti-Taziism, anti-Islam and finding the historical source of the backwardness of the Iranians in the defeat of the Iranians against the Arabs and paying attention to Aryan race was drafted and he considered their promotion as one of the factors of weakening national unity.

The findings of the research show that while Kasravi was interested in the history of ancient Iran and the idea of nationalism, he was influenced by the socio-political atmosphere of the constitutional era, which had an anti-authoritarian and anti-colonial approach.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kasravi
  • first Pahlavi
  • nationalism
  • archaism
  • Anti-Islam